هورمون ضدافسردگی

هورمون ضدافسردگی

 

o       سروتونین Serotonin  یا هیدروکسی‌تریپتامین یکی از ناقل‌های عصبیِ یا پیام‌رسان عصبی Neurotransmitter

فعال در سیستم عصبی مرکزی و دستگاه گوارش است.

 

o       نقش سروتونین در لوله گوارش این است که هضم غذا را کنترل می‌کند

درحالی‌که در سیستم عصبی مرکزی نقش کنترل خلق و خوی، خواب، اشتها، قدرت یادگیری و حافظه را بر عهده دارد.

 

o       سروتونین همچنین در ساخت استخوان‌ها نیز نقش دارد.

کمبود این هورمون در خون باعث افزایش حالاتی مانند افسردگی، دلهره، دردهای میگرنی، فشارخون بالا و بی‌خوابی می‌شود.

 

o       همین‌طور که سروتونین در حیوانات نیز دارای کارکردهایی است، سروتونین در قارچ‌ها و گیاهان نیز یافت شده است.

سروتونین در نیش حشرات و خارهای گیاهان به عنوان عامل ایجاد کننده درد حضور دارد،

به همان شکل که درد از عوارض تزریق مستقیم سروتونین نیز می‌باشد.

 

o       سروتونین توسط آمیب‌های تک سلولی بیماری‌زا نیز تولید می‌شود که در روده‌ها باعث بروز اسهال می‌شود.

موارد بی‌شماری از حضور سروتونین در دانه ها و میوه ها مشاهده شده که در دستگاه گوارش کمک به دفع دانه از دستگاه گوارش کند.

 

o       سروتونین انتقال دهنده عصبی‌ای ست که در تمام جانداران شاخه دوسوئیان Bilateria  یافت می‌شود،

که در آنان عملکردی به عنوان واسط برای تحرکات روده و همین‌طور عامل ادراک موجودات نسبت به موجودیت منابع زیستی می‌باشد.

 

o       در موجوداتی با ساختار زیستی ساده‌تر همچون بی مهرگان، منابع معنی ساده‌تری فقط به معنای موجود بودن غذا دارد.

در موجوداتی پیشرفته‌تر به مانند بندپایان و مهره‌داران، تعریف منابع می‌تواند شامل مفاهیم گسترده‌تری مانند برتری‌های اجتماعی نیز باشد.

در پاسخ به ادراک جاندار نسبت به کمبود یا فراوانی منابع، رشد، تولید مثل و یا روحیه او می‌تواند ارتقا و یا تنزل بیابد.

این شاید آن چیزی باشد که تعیین کننده این است که چه میزانی از سروتونین می‌بایستی دفع یا جذب شود.

 

o       عملکرد سروتونین به عنوان یک انتقال دهنده عصبی به همان نسبتی که ساده به نظر می‌رسد پیچیده است.

به عنوان مثال در نوعی کرم لوله‌ای با نام «سی. الگانس» که از باکتری‌ها تغذیه می‌کند، سروتونین در پاسخ به یک اتفاق مثبت،

مثلاً یافت شدن منبع غذایی جدید، و یا در جنس نر به دلیل یافت جنس ماده آماده جفت‌گیری آزاد می‌شود.

زمانی که یک کرم سیر حضور باکتری‌ها را از طریق حواس پوسته خود احساس کند، دوپامین آزاد شده موجب آرام شدن او می‌شود،

ولی در صورت گرسنه بودنش، سروتونین نیز آزاد می‌شود که این نیز خود موجب بیشتر آرام شدنش می‌شود

و به این ترتیب این مکانیزم باعث بیشتر شدن مدت زمان حضور جاندار در محیط حاوی غذا می‌شود.

در این زمان عین حال سروتونین باعث تحرک بیشتر ماهیچههای مربوط به غذا خوردن می‌شود،

در حالی که اکتاپامین درست برعکس، تأثیر سرکوب کننده بر آنها خواهد داشت.

 

o       سروتونین بر سلول‌های حساس به سروتونین منتشر شده که کارشان کنترل ادراک جاندار از میزان وفور منابع غذایی اطراف است.

وقتی بوی غذا به مشام انسان می‌رسد، دوپامین آزاد می‌شود تا به افزایش اشتها بیانجامد.

اما بر خلاف کرم‌ها، سروتونین باعث تشدید رفتارهای پیشینیانه در گونهٔ انسان نمی‌شود،

در ازای آن، سروتونین آزاد می‌شود درحالی که مصرف باعث فعال شدن گیرنده‌های 5-HT2C بر سلول‌های تولید کننده دوپامین می‌شود.

 

o       این عمل موجب توقف آزاد شدن دوپامین توسط آن‌ها می‌شود و به این ترتیب سروتونین اشتها را کم می‌کند.

به این ترتیب داروهایی که باعث مسدود شدن گیرنده‌های 5-HT2C می‌گردند، بالاخص در اشخاصی که دارای تعداد کمی از گیرنده‌ها باشند.

وضعیت‌های گیرنده‌های 5-HT2C در هیپوکامپوس از ساعت زیستی بدن تبعیت می‌کند، درست با آزاد شدن سروتونین

در هسته‌های ونترومدیال Ventromedial Nucleus  در هیپوتالاموس که برنامه ریزی شده تا بیشترین سطح ترشح را در صبحگاه داشته باشد،

درست زمانی که انگیزه برای خوردن در بالاترین سطح ممکن است.

 

o       سروتونین در سیری نقش دارد.

آگونیست‌های سروتونین، مصرفِ غذای موش‌ها را کم می‌کنند. سیرکنندگی سروتونین سه خصوصیت مهم دارد:

i          تأثیرات سیرکنندگی سروتونین شدید هستند.

ii        مقدار غذای مصرفی در هر وعده را کم می‌کند نه تعداد وعده‌های غذایی را

iii      سروتونین موجب می‌شود شخص از غذاهای چرب پرهیز کند.

 

o       در انسان‌ها، اگونیست‌های سروتونین (برای مثال، فنفلورامین، دکسفنفلورامین، فلوکستین)، گرسنگی، خوردن و وزن را کم می‌کنند.

o       از سروتونین در درمانِ چاقی نیز استفاده می‌شود.

سروتونین در دستگاه گوارش از سلولهای انتروکرومافین در پاسخ به ورود غذا آزاد می‌شود.

افزایش ترشح سروتونین موجب تهوع و اسهال می‌شود.

 

داروهای ضد افسردگی

 

o       بیماران افسرده میزان کمتری از متابولیت‌های سروتونین در مایع مغزی نخاعی و بافت مغزی دارند.

داروهایی که سطح سروتونین را مورد تغییر قرار می‌دهند در درمان افسردگی، اختلال اضطراب فراگیر GAD

 و فوبیای اضطراب اجتماعی SAD  کاربرد دارند.

 

o       مهارکننده‌های مونوآمینه اکسیداز MAOIs  از تجزیه انتقال دهنده‌های عصبی مونوآمینه از جمله سروتونین جلوگیری می‌کنند،

و از این رو باعث تجمع انتقال دهنده‌ها در مغز می‌گردند.

 

o       درمان با MAOI مرتبط با بسیاری از اختلالات دارویی است، و این ریسک بیشتر برای بیمارانی‌ست که همزمان در اثر مصرف غذای

 حاوی تیرامین بالا در خطر فشار خون بالای اورژانسی قرار می‌گیرند و یا در اثر اختلال با برخی داروهای خاص دیگر.

 

o       بعضی از داروها که مهارکننده بازجذب سروتونین هستند، باعث وقفهٔ بیشترش در شکاف سیناپسی می‌شوند.

ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای TCAs  هم بازجذب سروتنین را مهار می‌کنند و هم بازجذب نوراپی‌نفرین را.

 

o       مهارکننده‌های جدید بازجذب انتخابی سروتنین SSRIs  عوارض کمتری دارند و کمتر در تداخل عملکرد با دیگر داروها قرار می‌گیرند.

کاهش حجم توده استخوانی در سالمندان و خطر بروز پوکی استخوان از عوارضی‌ست که بروز آن جدیداً مشاهده شده است،

هرچند که هنوز به درستی مشخص نیست که این عارضه به دلیل تأثیر مهار کننده‌ها بر تولید سروتونین در سیستم تولید سروتونین جانبی است

 و یا بر اثر تاثیرش بر روده و یا بر مغز.

 

o       داروهای مهار کننده‌های مشخصی سطح کمتری از سروتونین را در پی مصرف طولانی مدت، برخلاف سطح بالای سروتونین در ابتدای مصرف نشان داده‌اند.

این قضیه عطف به معاینات از گروهی انتخابی از بیمارانی‌ست که مزایای مهارکننده‌ها برایشان پس از مصرف طولانی مدت کاهش یافته است.

این مسئله در بیش از ۷۰٪ از موارد با تعویض دارو حل خواهد شد.

 

o       تیانپتین Tianeptine  داروی جدید ضدافسردگی، یک «تقویت» کننده بازجذب انتخابی سروتونین است که دارای اثراتی بر بهبود خلق و خو است.

این شاهدی بر این نظریه است که سروتونین است به احتمال بسیار زیاد به جای اینکه طور مستقیم سطوح خلق و خوی را تعیین کند،

برای تنظیم میزان یا شدت حالات روحی استفاده می‌شود.

o       در واقع، کدهای ژن  5 HTTLPR برای تعداد انتقال دهنده‌های سروتونین در مغز، با افزایش مقدار بیشتر آن، باعث کاهش مدت زمان

 و شدت سیگنالینگ سروتونرژیک می‌شوند.

o       پلی مورفیسم 5HTTLPR که باعث تشکیل انتقال دهنده‌های بیشتر سروتونین می‌شود، دلیل اصلی مقاومت در برابر افسردگی و اضطراب است؛

بنابراین، افزایش سطح سروتونین خارج سلولی ممکن است با افزایش عواطف همراه شود، چه در حالتی مثبت و چه از نوعی منفی.

 

o       اگرچه هراس‌ها Phobia  و افسردگی‌ها Depression  ممکن است در اثر تأثیر داروهای تاثیرگذار بر سروتونین تضعیف شوند،

اما این، غیر از تغییری در ادراکشان از محیط، به معنی بهبود در وضعیت اشخاص نیست.

 

o       گاهی اوقات سطح پایینی از سروتونین حتی ممکن است مزایایی داشته باشد، برای مثال در بازی اولتیماتوم،

بازیگرانی با سطح عادی از سروتنین بیشتر متمایل به پذیرش پیشنهادهای غیرعادلانه بودند تا شرکت کنندگانی که سطح سروتنین‌شان

به صورت مصنوعی مورد تنزل قرار گرفته بود.

اولتیماتوم نوعی بازی در رده «اقتصاد تجربی» میان شرکت کنندگان است که به صورت تقسیم هرمی پول میانشان به صورت می‌پذیرد،

بررسی تئوری و کنش‌های متقابل در این بازی بسیار مورد توجه روانشناسان، جامعه‌شناسان و نورواکونومیست‌ها قرار گرفته است.

 

o       ظاهراً کاهش سطح سروتونین مغز از علل اصلی افسردگی است

 لذا داروهای ضدافسردگی متعدد بر این اساس ساخته شده‌اند .

 

o       از معروفترین داروهای افسردگی این گروهها فلوکسیتین، سرترالین، فلووکسامین و سلژلین هستند.

چندین رده از داروها و روانگردان‌ها سیستم 5HT را هدف قرار می‌دهند، شامل بعضی داروهای ضد افسردگی Antidepressants،

داروهای ضد روان‌پریشی Antipsychotics، داروهای ضد اضطراب Antipanic، داروهای ضد تهوع Antiemetic،

داروهای ضد میگرن Antimigraine، و به همچنین روان‌گردان‌هایی Psychoactive Drugs همچون Empathogen-Entactogen

و مواد سایکودلیک Psychedelic

 

 

مواد غذایی سرشار از تریپتوفان

 

o       بدن ما از طریق تریپتوفان Tryptophan ، سروتونین می‌سازد.

تریپتوفان از طریق مصرف مواد غذایی جذب بدن می‌شود.

تخم‌مرغ، شیر و محصولات لبنی، گوشت قرمز و ماهی آزاد جزو مواد غذایی حیوانی هستند که سرشار از تریپتوفان اند.

 

o       از بین مواد غذایی گیاهی نیز پودر اسپیرولینا، سویا، دانه کنجد و تخمه آفتابگردان، کاکائو، شکلات سیاه، سیب‌زمینی،

موز، برنج، غلات کامل، سبزیجات سبز، آجیل‌ها و بادام سرشار از این ماده‌ می‌باشند.

هر چه مصرف این مواد غذایی و جذب تریپتوفان‌تان بیشتر باشد بدنتان سروتونین بیشتری نیز تولید می‌کند.

 

 

مواد غذایی سرشار از سروتونین

 

o       کاکائو و شکلات سیاه و همچنین آجیل‌ها، کیوی، آناناس، گیلاس، گوجه‌فرنگی، موز و آلو از بهترین منابع غذایی سروتونین می‌باشند.

 

مکمل‌های سروتونین

 

o       باید بدانید که مکمل سروتونین نیز مانند هر دارو یا مکمل دیگر باید تحت‌نظر پزشک مصرف شود.

توصیه می‌کنیم سرخود و بدون تجویز پزشک از این مکمل‌ها استفاده نکنید به خاطر اینکه جذب بیش از اندازه آن عوارضی

مانند خواب‌آلودگی زیاد و همچنین اضطراب، تحریک‌پذیری و تب به جا می‌گذارد.

 

o       گریفونیا Griffonia Simplicifolia  گیاهی است آفریقایی که در طب گیاهی مانند دارویی کاملاً طبیعی برای افزایش میزان سروتونین استفاده می‌شود.

این گیاه یکی از طبیعی‌ترین روش‌های درمان کج‌خلقی و بداخلاقی است.

محصولات تهیه‌شده از گریفونیا همچنین حاوی گیاهان دیگری مانند گیاه قاصدک و گل راعی هستند.

این گیاه حاوی ترکیبی خاص است که پیش‌ساز سروتونین محسوب می‌شود.

امروزه از این گیاه محصولات دارویی برای افزایش میزان سروتونین بدن و رفع افسردگی استفاده می‌شود.

 

o       از نوشیدنی قهوه زیاد بپرهیزید

کافئین یکی از نابودکننده‌های واقعی سروتونین محسوب می‌شود.

احتمالاً می‌گویید نوشیدن یک فنجان قهوه باعث ایجاد احساس آرامش می‌شود

اما باید بدانید که این آرامش کاملا موقتی و زودگذر است.

اگر آزمایش داده‌اید و مشخص شده است که میزان سروتونین بدنتان کم است بهتر است از نوشیدن قهوه و نوشیدنی‌های انرژی‌زای حاوی کافئین بپرهیزید.

 

o       از کربوهیدرات‌ها بپرهیزید

نان‌های تهیه‌شده از آرد سفید، برنج سفید، آبنبات‌ها و غیره جزو کربوهیدرات‌های ساده محسوب می‌شوند.

بهتر است از کربوهیدرات‌های پیچیده یعنی مواد غذایی تهیه‌شده از غلات کامل مانند نان سبوس‌دار،

پاستاهای تهیه‌شده از آرد کامل و برنج کامل استفاده کنید.

مصرف کربوهیدرات‌های پیچیده به خصوص مصرف غلات کامل باعث افزایش میزان سروتونین خون می‌شود.

 

o       امگا 3‌ها را دریابید

به عقیده متخصصان حوزه تغذیه، امگا 3‌ها می‌توانند روی عملکرد سروتونین مغز تأثیر بگذارند.

در برخی افراد میزان کم سروتونین با کمبود امگا 3 در ارتباط است.

توجه داشته باشید که علاوه بر ماهی‌های چرب مواد غذایی دیگری مانند روغن گردو، دانه کتان و روغن دانه کتان سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 می‌باشند.

 

o       ورزش کنید

ورزش منظم را همزاد سلامتی بدانید.

ورزش کردن بدون فشار آوردن روی بدن باعث می‌شود که بدن سالم و سرحال باشد.

به خاطر اینکه بدن با انجام حرکات ورزشی سروتونین بیشتری تولید می‌کند و شما احساس شادابی می‌کنید.

برای همین است که بعد از چند جلسه ورزش مداوم بدنتان سرحال، شاداب و قبراق می‌شود.

 

o       گردش‌های طولانی

اگر از ورزش خوشتان نمی‌آید و نمی‌خواهید در باشگاه‌های ورزشی ثبت‌نام کنید هر روز سی دقیقه در فضای آزاد مانند پارک‌ها پیاده‌روی کنید

 تا احساس آرامش و شادابی به سراغتان بیاید.

به خاطر اینکه پیاده‌روی و ورزش باعث افزایش میزان تریپتوفان و سروتونین می‌شود.

 

o       یوگا و مدیتیشن

به عقیده برخی از محققان، استرس می‌تواند روی میزان سروتونین بدن تأثیر منفی بگذارد.

برای همین اگر نمی‌خواهید با کمبود این هورمون مواجه شوید استرس را از خود دور کنید.

بهترین روش‌ها برای مقابله با استرس ورزش، گشت و گذار در فضاهای باز و به خصوص یوگا و مدیتیشن است.

 باید بدانید که نتایج پژوهش‌های متعدد نشان داده است که یوگا و مدیتیشن برای مقابله با استرس و افسردگی بسیار موثر است

 و احساس آرامش را افزایش می‌دهند.

 

o       فراموش نکنید که علاوه بر تمام مواردی که اشاره شد قدرت عشق و حتی یک لبخند ساده هم باعث افزایش میزان سروتونین می‌شود.

پس با عشق زندگی کنید، لبخند بزنید تا شاداب و سالم و سرزنده باشید.

 

 

 

ویکیپدیا

روانشناسی بالینی