جامعه شناسی خانواده

جامعه شناسی خانواده

(گیدنز – 1938- Anthony Giddens)

Anthony_Giddens
1. خانواده

• گروهی از اشخاص اند که با پیوندهای خویشی مستقیم به هم متصل میشوند
• اعضای بزرگسال آن مسوولیت نگهداری کودکان را بر عهده دارند.

2. خویشاوندی

• به پیوندهایی اطلاق میشود که از طریق ازدواج یا از طریق تبار ایجاد میشوند
• بستگان خونی را به هم پیوند میدهد.

3. ازدواج

• پیوند جنسی دو فرد بزرگسال است که بصورت اجتماعی تائید و به رسمیت شناخته میشود.

4. انواع خانواده

• خانواده هسته ای Nuclear Family: دو فرد بالغ که با فرزندان و یا فرزندخواندگان خود باهم در یک خانوار زندگی میکنند.
• خانواده گسترده extended family: وقتی اقوام و بستگان نزدیک به غیر از زوجین با انها زندگی میکنند.

o مورداک George Murdock در مطالعات روی صدها جامعه اواسط قرن بیستم دریافت که در بیش از ۸۰ درصد جوامع چند همسری polygamy مجاز بوده است و چند شوهری polyandry نسبت به چند زنی polygyny رواج کمتری داشته است.

5. جامعه:

• دیدگاه کارکردگرا، جامعه را همچون مجموعه ای از نهادهای اجتماعی میبیند که کارکردهای معینی برای تضمین تداوم و وفاق جامعه دارند.
• با پیدایش صنعتی شدن، خانواده اهمیت خود را در مقام واحد تولید اقتصادی از دست داد
• بیشتر روی تولید، مثل پرورش کودک و اجتماعی شدن کودکان متمرکز شد.
• از نظر جامعه شناس تالکوت پارسونز Talcott Parsons ، دو کارکرد اصلی خانواده عبارتند از اجتماعی شدن اولیه و تثبیت شخصیت.
• اجتماعی شدن اولیه فرایندی هست که کودکان هنجارهای فرهنگی جامعه ای را می آموزند که در آن به دنیا آمده اند
• تثبیت شخصیت به معنی نقشی است که خانواده در کمک و حمایت عاطفی از اعضای بزرگسال خود بر عهده دارد
• پارسونز خانواده هسته ای را مناسب ترین و کارامدترین نوع خانواده برای پاسخگویی به نیازهای جامعه صنعتی میدانست.

• در نظر بسیاری از مردم، خانواده منبع حیاتی آرامش و آسایش و عشق و صمیمیت است . اما خانواده میتواند محلی برای بهره کشی تنهایی و نابرابری ژرف هم باشد.
• دکتر هلاکویی برخلاف دو نظر معروف برخی افراد و جامعه شناسان که میگویند خانواده ها رو به فرو پاشیدن هستند و نرخ طلاق را با توجه به آماری مبنی بر اینکه ۴۴ درصد ازدواج ها به طلاق می انجامد، دو نظر کاملا متفاوت دارد :
1-اون چیزی که بهم ریخته خانواده نیست بلکه الف- رابطه جنسی و ب- نظام خویشاوندی است.

2-اینکه نرخ طلاق بالاست چون ازدواج فقط محدود به یک گروه سنی است ولی طلاق مربوط به همه گروه های سنی است و این اعداد را بیان کننده واقعیت نمیدوند

• در ادامه استدلال اولریش بک Ulrich Beck و خانمش الیزابت:

o به استدلال آنها سنتها قواعد و رهنمود هایی که بر روابط شخصی حاکم بود دیگر کاربردی ندارد
o اکنون افراد با سلسله بی پایانی از انتخاب ها روبرو هستند .
o شاید خصومت های میان زنان و مردان رو به افزایش میرود
o کشاکش میان دو جنس ماجرای اصلی زمان ماست
o ولی ادامه میدهند :
– با اینکه ازدواج و زندگی خانوادگی ظاهرا شکننده تر از همه ادوار گذشته شده اما بازهم برای مردم اهمیت زیادی دارد.
– میزان موالید شاید رو به افول باشد اما تقاضاهای عظیم و انبوهی برای معالجه نازایی وجود دارد.
– شاید کمتر کسی تصمیم به ازدواج بگیرد اما میل به زندگی با کسی دیگر و تشکیل دادن یک زوج یقینا پایدار مانده است.

o نبرد جنس ها که امروزه در جریان است واضح ترین نشانه عطش عشق مردم است.
o مردم به دلیل عشق ازدواج میکنند.  مردم به دلیل عشق نیز جدا میشوند .
o آنها درگیر چرخه بی پایانی از امید بستن ، پشیمان شدن ، و تلاش دوباره اند.
o شاید عشق پاسخ ساده لوحانه ای به پیچیدگی های عصر ما باشد . اما استدلال اینست که درست به همین دلیل که جهان ما چنین مقهور کننده ، غیرشخصی و به سرعت رو به تغییر است، عشق اهمیت روزافزونی پیدا کرده است.
o عشق جستجویی است در پی خویشتن، تقلایی برای تماس و ارتباط واقعی با خود و بادیگری، شریک شدن در جسم و اندیشه ، روبرو شدن با یکدیگر بدون هیچ سد و مانعی، اعتراف کردن و بخشیده شدن، تائید و حمایت از آنچه بود و آنچه هست ، اشتیاقی به خانه و کاشانه و پشت و پناهی برای مقابله با تردید ها و اضطراب های زندگی مدرن.
o پس مردم همچنان به دنبال رویاهای فریبنده عشق خواهند دوید تا وقتی که همه آنها به کابوس بدل شوند.

• به نظر نمیرسد که نرخ رو به رشد طلاق نشانگر ناخرسندی عمیق از نفس ازدواج باشد .  بلکه نشانه عزم راسخ تری برای تبدیل کردن ازدواج به رابطه ای پر ثمر و رضایت بخش است.
• از سال 1971 از کل ازدواجها ۲۰درصد ازدواج مجدد بود . امروز بیش از ۴۰ درصد است.
• امروز از هر ۱۰۰ ازدواج در ۲۸ ازدواج دست کم یکی از طرفین قبلا ازدواج کرده اند .
• تا سن ۳۵ سالگی اکثر ازدواجهای مجدد شامل افرادی است که قبلا طلاق گرفته اند.
• در گذشته مردم به دلیل کم بودن عمرشان ۲۰ سال در زندگی زناشویی بودند . امروزه زن و مرد بیش از ۴۰ سال با هم زندگی میکنند . و این یکی از دلایلی است که درصد طلاقها نسبت به گذشته افزایش یافته است.

6. خانواده ترمیمی :

• به خانواده ای اطلاق میشود که در آن دست کم یکی از طرفین از ازدواج یا رابطه پیشین خود فرزند یا فرزندانی داشته باشد.
• کارول اسمارت Carol Smart و برن نیل Bren Neale در مطالعات خود نتیجه گرفتند که: طلاق چنان دگرگونیهایی در زندگی پدید می آورد که به زحمت میتوان یکبار برای همیشه
به آن سر و سامان داد.
o طلاق همیشه انتخابی است بین بد و بدتر . طلاق همیشه به مانند قطع عضوی از بدن دردناک است.

• امروزه برخی از خانواده دو هسته ای سخن میگویند   Bi-nuclear Families . به این معنا که دو خانواری که پس از طلاق تشکیل میشوند هنوز یک نظام خانوادگی میسازند
که فرزندان به آن تعلق دارند.
• درست است که از ازدواجها با طلاق از هم میگسلند اما خانواده ها پا بر جا میمانند. مخصوصا وقتی پای کودکان در میان باشد. حتی اگر خانواده ترمیمی با ازدواج مجدد بوجود آمده باشد، بسیاری از پیوندهای قبلی همچنان حفظ میشوند.

7. همبالینی Cohabitation :

• یعنی زوجی که با هم زندگی میکنند و رابطه جنسی دارند بدون آنکه ازدواج کرده باشند.
• طی ۴۰ سال گذشته تعداد کسانیکه در بریتانیا پیش از ازدواج زندگی همبالینی داشته اند، ۴۰۰ درصد افزایش داشته است.
• هرچند که همبالینی رواج و محبوبیت روز افزونی پیدا کرده است ولی پژوهش ها نشان میدهند . هنوز ثبات و پایداری ازدواج بیش از همبالینی است
• احتمال جدا شدن همبالینی ها ۳ تا ۴ برابر بیشتر از ازدواج کرده ها است.
• دکتر هلاکویی میگویند که تنها مزیتی که همبالینی نسبت به ازدواج دارد اینست که در این نوع زندگی مرد همچنان یک کوشش و تلاشی در جهت نگه داشتن زن در زندگی میکند.

8. خشونت خانگی

• خشونت خانگی و سوء استفاده از کودکان دو جنبه از آزاردهنده ترین جنبه های زندگی خانوادگی است.
• پژوهش های بسیاری نشان داده که نسبت بالایی از زوج ها معتقدند که در بعضی شرایط آدمی این حق را پیدا میکند که همسر خود را بزند.

• انجمن ملی حمایت از کودکان ۴ مقوله را برای سوء استفاده تعریف میکند :
o غفلت،
o سوء استفاده جسمی،
o سوء استفاده عاطفی،
o سوء استفاده جنسی
• تعریف سوء استفاده جنسی: تماس جنسی بین کودک و بزرگسال به قصد ارضای جنسی بزرگسال.
• مسلما کودکان موجودات جنسی نیز هستند که با یکدیگر به بازیگوشی و مکاشفه های ملایم جنسی بپردازند.
• اما اکثر کودکانیکه در معرض تماس جنسی با بزرگسالان هستند این تجربه را نفرت انگیز، شرم آور، یا آزاردهنده می یابند.
• مطالعاتی که روی روسپیان ،سارقان جوان و نوجوان و معتادان مواد مخدر صورت گرفته است نشان میدهد که نسبت بالایی از آنها قربانی سوء استفاده جنسی در کودکی بودند.
• البته وجود همبستگی به معنای رابطه علت و معلولی نیست . یعنی ثابت نمیکند که این سوء استفاده ها علت رفتارهای بعدی بوده است. احتمالا مجموعه ای از عوامل در اینجا تاثیر گذار بوده اند . مثل تعارض های خانوادگی، بی توجهی والدین، و خشونت جسمانی.

• کسانی معتقدند که تنوع گسترده شکل های خانواده را باید با آغوش باز پذیرفت . چرا که ما را از رنج و محدودیت های گذشته می رهانند و یقینا تا حدی حق دارند .
• مردان و زنان اگر خود مایل باشند میتوانند مجرد بمانند  بدون آنکه با عدم پذیرش ها و مخالفت های اجتماعی که روزگاری مجرد بودن و یا حتی بدتر از ان پیردختر بودن به دنبال داشت مواجه شوند.
• همبالین ها دیگر از سوی دوستان خود طرد نمیشوند .
• مردان همجنس خواه میتوانند خانه و کاشانه ای داشته باشند و کودکانی پرورش دهند بی آنکه به اندازه گذشته با خصومت و دشمنی روبرو شوند و حتی ازدواج خود را در برخی کشورها بصورت قانونی به ثبت برسانند.

• تحلیل جامعه شناختی حاکی از این است که ما با چشم دوختن به گذشته نخواهیم توانست مسائل و مشکلات فعلی مان را حل کنیم .
• ما باید بکوشیم بین آزادی های فردی که برای اکثر ما در زندگی شخصی مان ارزش زیادی دارد و نیاز به تشکیل روابط پایدار و ماندگار با افراد دیگر آشتی و مصالحه ای برقرار کنیم.

9. اصولا چرا ازدواج می کنیم ؟

• مناسبترین مکان برای رشد کودک انسانی نهاد خانواده هسته ای میباشد.
• انسانی که در زندگی به دنبال یافتن معنی زندگی خود است میتواند با عشق و ازدواج به این مهم دست یابد.
• وقتی شما برای خودتان کاری میکنید احساس لذت بدست آمده کوتاه و سطحی و موقتی است . درحالیکه وقتی برای کسی این کار را میکنید میتوانید آرامش دائمی داشته باشید .
• در زندگی زناشویی شما چنین فرصتی را با همسر و فرزندانتون تجربه میکنید و به اونها هم فرصت این تجربه را میدهید
• با توجه به ارتباط نزدیک در ازدواج و به دلائل اجتماعی و دلائل حقوقی ودلائل مذهبی و دلایل تاریخی و دلائل فرهنگی و دلایل بیولوژیکی که در مجموع شاید به هزارن دلیل برسد
مرزبندی جنسی و ازدواج بوجود آمده است و تقریبا در تمام جوامع پذیرفته شده است.
• مناسبترین و امن ترین مکان به جهت رفع نیازهای جسمی و روانی در ازدواج فراهم آمده است و طبق آمار علمی، میزان افراد خوشبخت در متاهل ها بیش از مجردها بوده است.
• انسانی که در دنیای امروز به مرحله همبستگی رسیده، با اینکه شام شب خود را دارد ولی ترجیح میدهد این شام را با یک فرد دیگر شریک شود

10- از بین بردن خانواده هسته ای در برخی کشورها

• یک کوشش هایی در قرن ۲۰ شد برای اینکه شاید خانواده رو به گونه ای از بین ببرند . یا کم اهمیت کنند . برای اینکه وقتیکه انگلس Friedrich Engels در کتاب مالکیت خصوصی و دولت توضیح میده که بر اساس نظریات مارکس Karl Marx اولین تبعیض و ظلم از جانب مرد بر علیه زن شده که از جهاتی درسته، ولی نه به گونه ای که توصیف میشه، پس خانواده اساسش ظلم و بیداد است . پس باید اونو از بین برد لذا از 1921 به بعد یک مقدار قوانینی رو در این رابطه گذاشتند
• حتی به یک اعتبار خانه های عشقی برپا کردند تا ادمها فرزندانی بیاورند و فرزندان رو گروه های دیگه ای تربیت کنند .  این ماجرا نزدیک به ۴۰ سال طول کشید . ولی خود شورویها به این نتیجه رسیدند که این بدترین انتخاب در جهت نوع خانواده و روابط بوده  تا اینکه از 1961 قوانینی که در جهت حمایت خانواده وضع شد باور نکردنی بود . زیرا تجزیه تحلیل هایی شده بود که دلیل مسائل و مشکلات خاص در جنگ جهانی دوم ناشی از این موضوع بوده.
• حتی به اعتبار برخی از مطالعات علت به هم ریختن و فروریختگی جامعه در کشورهای مارکسیستی نتیجه بی اعتنایی به اساس جامعه یعنی خانواده بوده است.
• این کار رو وقتی در اتحادیه جماهیر شوروی کردند، با اون همه مسائل روبرو شدند و اونها حاضر شدند از اشخاصی که با تفکر مارکسیستی سازگار بود بگذرند. برای اینکه جامعه شون رو نجات بدهند و امروز در روسیه یکی از بهترین قوانین حمایت خانواده اونجاست. بطوریکه وقتی زن در ماه های اخر بارداری خودش هست به شوهرش هم مرخصی میدهند
تا کمک خانمش کنه و پیوند این دو نفر در روزهای اخر برای سلامت فرزندشون بسیار اساسی است و خیلی متفاوت است با اینکه خانواده بزرگترین عامل جنگ بوده و بنابراین باید از بین بره
• لذا ما داریم با پذیرفتن چیزی مثل صیغه و پیامدهای اون، نظام اجتماعی رو بر هم میریزیم
• امروز از نظر جامعه شناسی میدونیم اگر یک جامعه رو میخواهید بشناسید باید دید از چه نظام خانوادگی برخوردار است
• تا اونجا که خانواده رو واحد اجتماعی و به نوعی منعکس کننده شرایط عمومی جامعه میشناسیم
• اگر ما خانواده رو بشناسیم جامعه رو هم میشناسیم.