استدلال سببی

استدلال سببی

Causal Reasoning

• «استدلال سببی» فرآیند شناسایی علیت است:
o رابطه بین «علت» و «معلول» است.
o مطالعه «علیت»، از فلسفه باستان ancient philosophy تا زمان معاصر با عنوان نوروسایکولوژی
یا روان‌شناسی عصبی neuropsychology ادامه داشته و گسترش یافته است.

• در استدلال سببی، فرضیات مربوط به ماهیت «علیت» بحث میشود.
o نشان داده می شود که یک رویداد، تابع رویداد قبلی و مسبب رویداد بعدی است.
o طبق مطالعات «ریشه ای تاریخ علم» protoscientific ، ابتدا «علت و معلول» در فیزیک ارسطو Aristotle’s Physics شناخته شد.

• روابط علیت را میتوان به صورت انتقال نیرو بیان نمود.
o اگر A باعث B شود، پس A باید یک نیرو (یا قدرت علت) به B انتقال دهد تا موجب معلول یا B گردد.
o روابط علیت تغییر در طول زمان را موثر میداند ؛
o علت و معلول زمانی به هم مرتبط هستند، که علت مقدم بر نتیجه یا معلول باشد.
o علیت را میتوان در غیاب نیرو هم تعریف و استنباط نمود.
o علت می تواند حذف یا توقف هم باشد،
o مانند برداشتن پایه و تکیه گاه از یک ساختار که باعث سقوط آن میشود.
o یا عدم بارش و آبیاری که باعث پژمردگی گیاهان میشود.

• انسان می تواند بسیاری از موضوعات را با کمک درک «استدلال سببی» بفهمد.
(به عنوان مثال، در موقعیت های اجتماعی و اختلافات اجتماعی و ریاضیات و …)

• پس درک ما بستگی به توانایی درک «علت و معلول» و اصل علیت دارد.
o انسان باید بتواند علل رفتار دیگران را بفهمد،
o انسان باید بتواند اهداف دیگران را درک کند و مناسب آن عمل کند،
o انسان همچنین باید بتواند دلیل و اثرات احتمالی درک اعمال خود را درک کند.

• استدلال میتواند در موارد اتفاق نیافتده و غیر واقع Counterfactual هم باشد.
o انسان میتواند در مورد احتمال هم فکر کند « که اگر می شد» چه می شد.
o حتی زمانی که می داند، که این استدلال، هیچ تأثیری بر وضعیت فعلی ندارد.

• اگر چه «اصل علیت» به ساز و کار و مکانیسم کار مرتبط است، ولی دلالت بر درک درست «علیت» ندارد.
o با روابط «علت و معلولی» میتوانیم ویژگی های موضوعات و موارد را دسته بندی و تعریف کنیم.
o بال یکی از ویژگی های رده “پرندگان” است؛
o این ویژگی «علیت» یا یکی از دسته ویژگی های به هم پیوسته ای است، که توانایی پرواز به پرندگان میدهد.

استنتاج و پی بردن به علت و معلول

• انسان استعداد و توانایی درک «علت و معلول» را دارد،
o این استنتاج دوسویه است.
o ترتیب زمانی نشانگر علیت است.
o هنگام مشاهده یک رویداد،:
مردم تصور میکنند که همه وقایع قبل از آن رویداد، علت وقوع رویداد است،
و همچنین همه وقایع بعد از آن رویداد جزو اثرات رویداد می باشد.

• همزمانی اتفاقی روابط جنبشی و فاصله ای نیز، راه دیگری برای پی بردن به علت و معلول است.
o اگر اجسامی با هم حرکت کنند
o و یا یک شی، به نظر برسد شی دیگری را حرکت دهد،
o رابطه علیت را میتوان از آن مشاهدات استنباط نمود.
 Animacy یا پدیده جانداری نیز ممکن است از چنین روابطی استنباط شود.

توضیح پدیده جانداری animacy در زبان فارسی
منظور از جانداری پدیده ای است برون زبانی، که بر اساس پـردازشِ شـناختی از جـهانِ خارج در الگوها و ساختهایِ زبانی متبلور می شود.
در واقع، پیدایش چنین الگوهایی در ساخت زبان انعکاسِ طی شدنِ یک فرایـندِ شـناختی و ذهـنی است
کـه در آن عـاملِ ذی روح بودن، به عنوان یک مؤلفه، در روندِ پردازش دخالت دارد

• استدلال سببی تقریبا به طور خودکار فعال می شود.
o با این حال، پی بردن به علت و معلول، لزوماً همیشه با درک مکانیسم های زیر بنایی علیت نتایج همراه نیست.
o «اصل علیت» به عنوان «توهم شناختی» هم توصیف شده است
o بسیاری از درک های علت و معلولی بر اساس وابستگی ها و پیوستگی ها تداعی معانی می شود،
بدون آنکه درک درستی از چگونگی ارتباط وقایع با یک دیگر در میان باشد؛
o به همین سبب است که «اصل علیت» بعنوان “توهم توضیحی عمق ” illusion of explanatory depth هم شناخته شده است
o مطالعه های روان‌شناسی عصبی سال 2013 نشان می دهد که: انسان اطلاعات جدید را با اطلاعات قدیمی خود مطابقت میدهد.
o این امر نشان دهنده یک عمل علیتی معکوسی در کار است:
o علت باید به اثر پسینی نسبت داده شود تا بتوان ارتباط علت و معلولی بین عامل و عمل را درک نمود.
o فردریش نیچه Friedrich Nietzsche برخلاف «علیت ارسطویی» که «علت مقدم بر اثر است»، استدلال نمود.

• انسان علت و معلول را درک میکند.
o تحقیقات نشان می دهد که حیوانات دیگر، مانند موش و میمون، ممکن است علت و معلول را درک کنند.
o حیوانات ممکن است اطلاعات در مورد علت و معلول را به منظور بهبود تصمیم گیری
و استنباط شان در مورد حوادث گذشته و آینده استفاده کنند.
o ثابتی که استدلال انسانی را هدایت میکند و انسان از حوادث یاد میگیرد «اصل علیت» است.
o ملاحظات و توجهات انسانی، بخش جدایی ناپذیر درک علیت در انسان است.
o ملاحظات و توجهات انسانی در استدلال انسان به چگونگی و دلایل موارد محیط اطراف خود مؤثرند.
o انسان ها از نشانه های علیت و اثرات مربوط به آنها برای تصمیم گیری و پیش بینی آینده استفاده میکنند.
o انسان ها از نشانه های علیت برای درک ساز و کارها و مکانیزم ها استفاده میکنند.
o انسان ها با استفاده از موارد فوق میتوانند مواردی را تغییر دهند و یا خود تغییر کنند.

انواع روابط علیتی و سببی

• روابط مشترک علت common-cause relationships
o در روابط مشترک علت، یک علت واحد، چند اثر به همراه دارد.
o به عنوان مثال، یک ویروس میتواند علت چند اثر باشد. نتیجه ویروس: تب، سردرد و حالت تهوع.

• روابط مشترک اثر common-effect relationships
o در روابط مشترک اثر، چند علت به یک اثر منجر همگرا میشوند.
o مثال، افزایش هزینه های دولت یک اثر است با علت های متعدد. علت ها: نرخ بالای بیکاری، ارزش ارز، ناآرامی های مدنی و …

• زنجیره علل causal chains
o در زنجیره علت و معلولی، یک علت باعث یک اثر، آن اثر باعث اثری دیگر و …..میشود.
o مثال، خواب بد منجر به خستگی، خستگی منجر به هماهنگی ضعیف، ناهماهنگی منجر به …. میشود

• علت چرخه ای و هموستازی causal homeostasis
o در علت هموستازی و چرخه ای، روابط علیت به صورت یک چرخه پایدار یا مکانیزم تقویت کننده است.
o هموستاز یعنی: گرایش به سمت یک تعادل نسبتا پایدار بین عناصر وابسته، به خصوص توسط فرایندهای فیزیولوژیکی.
o مثال، در پرندگان، پرها، استخوان های توخالی، سوخت و ساز بالا، و پرواز، همدیگر را تقویت میکنند،
انطباق کلی است و نه از شروع یک نمونه از یک رابطه علت و معلولی.

انواع استدلال های علیتی و سببی

• هرچند درک علیت می تواند به صورت خودکار انجام گیرد، ولی در شرایط پیچیده، استدلال پیشرفته سببی ضروری است.
انواع استدلال علیتی و سببی عبارتند از:

1. استنتاجی استقرایی یا قیاسی Deduction

o استدلال استقرایی یا قیاسی به معنی یک قاعده کلی است.
o نتیجه گیری تضمین شده یک رویداد است.
o نتیجه ممکن است بر اساس استدلال دیگری صورت گیرد،
o از این استدلال میتوان به یک رابطه علت و معلولی رسید.

2. استنتاج القایی و قیاسی Induction

o استدلال القایی استنتاج همراه با عدم قطعیت است.
o این نتیجه به احتمال زیاد واقع میشود، اما تضمین شده نیست.
o استنتاج القایی علیت حدس و گمانی است.

3. استنتاج ربایشی Abduction

o در استدلال ربایش، نتیجه گیری تضمینی نیست.
o ربایش یک فرضیه بدون ارتباط لازم بین علت و معلول است.

مدل های استدلال های علیتی و سببی

• انسانها از چند مدل برای استدلال و چگونگی دلیل علیت استفاده میکنند.

1. وابستگی Dependency
o مدل وابستگی ادعا می کند که اثرات مشروط به علل هستند.
o علت و معلول یک رابطه احتمالی دارند.

2. نظم و ترتیب Covariation
o مدل نظم و ترتیب ، یک نوع وابستگی است،
o یعنی انسان روابط بین علت و معلول را با درک تصادفی و اتفاقی خود، استنباط میکند.
o نتیجه میگیرد که تغییر در علت، موجب تغییر در اثر می گردد.

3. مکانیزم Mechanism
o این مدل نشان می دهد که علت و معلول دارای ساز و کار و مکانیزمی مرتبط می باشند.
o در این وضعیت، یک فرایند اساسی، مبنای وجود علت و معلول هستند.

4. دینامیک Dynamics
o این مدل نشان می دهد که علت توسط یک الگوی نیرو ارائه میشود.
o نظریه نیرو، یک فرمت مدل دینامیکی در مورد استدلال علیت است
o به عنوان مثال، نقاشی استنباطی است از ترکیب متعدد روابط علیتی.

رشد استدلال های علیتی و سببی در انسان

• رشد و توسعه توانایی «علیت» و «استنباط بر اساس علت و معلول» در سنین پایین کودکان آغاز میشود؛
o برخی تحقیقات نشان می دنهد که کودکان هشت ماهه می توانند «علت و معلول» را درک کنند.
o درک درستی از «مکانیسم» و «علیت» دست در دست هم میدهند.
o کودکان نیاز به درک «علت و معلول» دارند تا بتوانند عملکرد مکانیزم را درک کنند،
o این دو به کودکان اجازه می دهند تا آنها «روابط علیت» را درک کنند.
o کودکان در سال های اولیه می پرسند “چرا؟”
o می پرسند تا «مکانیسم» را درک کنند و سپس به نوبه خود، «علیت» را بفهمند.
o اولین درخواست “چرا”ی یک کودک، در اولین سال حرف زدن، اغلب با اولین تلاشش برای درک توضیح چیزی منطبق و همراه است.
o کودکان می پرسند “چرا؟” می پرسند تا «ساز و کار و مکانیسم» و «علیت» را درک کنند.

• توانایی درک و استدلال «علیت» در سننین کودکی و نوجوانی،
به آنها اجازه می دهد تا تئوری های ساده بسیاری از موضوعات را بفهمند.
o «استدلال علیتی و سببی» به کودکان کمک می کند تا موارد فیزیک، زبان، مفاهیم، و رفتار دیگران را بفهمند.
o رشد درک «استدلال سببی» کودکان، دارای یک الگو است.

• نوزادان قدرت علیت را درک می کنند.
o نوزادان می دانند که علت های خاصی، اثرات خاصی دارند.

• کودکان خردسال، از اواخر نوزادی تا اوایل دوران کودکی، روابط کارکردی را می فهمند:
o می فهمند که یک ویژگی خاص (یا جزئی از یک مکانیسم) دارای کارکردی خاص است.
o آنها بار و اهمیت علیت را می فهمند.
o می فهمند که علل مختلف می توانند بصورت پیچیده ای با هم تداخل کنند.

• کودکان بزرکتر و بزرگسالان همچنان به رشد درک اجزای مکانیسم ادامه میدهند.
o آنها می فهمند که تک تک اجزای یک سیستم به تنهایی کار میکنند،
o درک کامل و توام جزئیات مکانیسم های یک سیستم تا زمان بلوغ پدیدار نمی شود.

ژان پیاژه ( Jean Piaget (1896 –1980 مراحل عملیاتی رشد را در سه مرحله تعریف نمود:
o مرحله پیش عملیاتی preoperational
o مرحله سیمانی concrete
o مرحله رسمی formal .

نظریه رشد مرحله‌ای پیاژه

اصل علیت