مدیتیشن و اضطراب

مدیتیشن و اضطراب

 

o       مدیتیشن یا مراقبه یکى از درمان هاى پیشرفته امروزى بشمار مى رود و مى توان آنرا تحت عنوان «طب فکرى-بدنی» طبقه بندى گردد .

بسیارى از پزشکان، مدیتیشن را به عنوان یک روش درمانى جهت پایین آورندن فشار خون و تنفس بهتر مبتلایان به آسم

و آرامش بیشتر در اضطراب هاى روزانه توصیه مى کنند .

o       در بعضى موارد مدیتیشن به منظور یك روش درمانى مكمل در كنار سایر درمان ها به بیمار توصیه مى شود.

استفاده از مدیتیشن براى درمان چیز جدیدى نیست.

بهبودى بوسیله این روش از دیر باز در فرهنگ هاى قدیم و در سراسر جهان وجود داشته و در ادیان مختلف به آن اشاره شده است.

در حقیقت بطور عملى بسیارى از گروههاى مذهبى مدیتیشن را در صورت هاى مختلفى به اجرا در مى آورند

و ارزش آن در کاهش درد و افزایش بهبودى سلامت انسان از سالیان گذشته امرى کاملاً اثبات شده مى باشد .

 

o       امروزه از اضطراب بعنوان شایعترین اختلال روانپزشکى نام برده مى شود

و براى بر طرف كردن آن و استرس هایش، از تکنیک ها و روشهاى مختلف داروئى و غیر داروئى استفاده مى نمایند .

یکى از روش هاى درمانى مفید و رایج براى مشكل اضطراب، مدیتیشن است .

 

o       بطور کلى مراقبه منظم و مداوم، حتى اگر تنها چند دقیقه در هر روز انجام شود،

از نظر کاهش تنش، چهار نتیجه اساسى و حیاتى در پى دارد :

 

i          فرایند توجه کردن را بهبودى مى بخشد .

ii         مهار انسان را در پردازش افکار خود افزایش مى دهد .

iii       توانایى كنترل هیجانات افزایش مى یابد .

iv      به تنش زدایى بدن کمک مى کند .

 

o       مدیتیشن تنها آنچه كه یوگاكارها با نشستن در “دامنه کوه هاى هیمالیا” انجام مى دهند، نیست.

بلکه یک روش انعطاف پذیر مقابله با استرس، اضطراب و بسیارى از وضعیت هاى خاص پزشکى است

که هر روزه بطور روز افزون “صلح و آرامش داخلی” ما را به هم مى زنند .

 

o       یک فیلسوف چینى به نام Chuang Tzu یا Zhuang Zhou  مبدع روشى از مدیتیشن Sitting Forgetting  است

که در آن چینى ها کاملاً آرام مى نشینند و هیچ حرکتى انجام نمى دهند و در واقع، از طریق فکر نکردن به افکار ناراحت کننده و آزار آور،

 براى خود یک «ناشتایى فکری» یا «روزه ذهنی»  Fasting of the Mind  ایجاد مى کنند .

o       این روزه ذهنی که در مدیتیشن رخ مى دهد، مغز و روح را کاملاً تصفیه کرده و همانند ناشتایى بدنى “گرسنگی” عمل مى كند.

ناشتایى بدنى و ناشتایى فکرى هر دو کاملاً طبیعى بوده و در واقع یک روش جوان سازى بافت هاى بدن مى باشند

که بوسیله خالى کردن بدن و روح از تمام سیگنال هاى ورودى عذاب آور براى مدت چند دقیقه یا چند روز اتفاق مى افتد .

 

o       تائویست ها Taoists  عقیده دارند که بوسیله همین روزه ذهنی مى توانیم به آرامش کامل برسیم .

o       یکى از مذاهب دیگر که بر این روش ها تاکید دارد، آیین بودا یا بودیسم Buddhism است که در مناطق وسیعى

 از آسیاى مرکزى و شرقى پیروان بسیارى دارد .

o       در بودیسم تمرین مدیتیشن اساساً امرى واجب در بوجود آوردن تعقل و مهربانى و شفقت در شخص بوده

و براى فهمیدن و درک حقیقت ضرورى است .

o       با وجود تأثیرات عمیق مدیتیشن و تاریخچه استفاده از این روش درمانى، فقط در سى سال گذشته است که

مطالعات علمى در زمینه اثرات کلینیکى مدیتیشن در زندگى انسان امروزى انجام شده است .

o       در سال ١٩٦٠ و دهه بعد از آن گزارشات زیادى مى رسید که حاکى از اثرات یوگا و مدیتیشن در هندی هایى بود

که مى توانستند بطور خارق العاده اى سطوح هوشیارى و کنترل سیستم هاى غیر ارادى بدن خود را تحت کنترل در آورند .

o       این گزارشات که صحت آنها مورد تایید دانشمندان بود، دانشمندان علوم بهداشتى را كه در آنزمان از عوارض دارویى بسیارى از داروها ناامید شده بودند،

امیدوار ساخت که مدیتیشن یک راه حل با ارزش و ایمن براى کاهش استرس بوده و استفاده از آن بسیار لذت بخش است .

 

o       پاتریشیا نوریس Patricia Norris  از کلینیک Menninger Clinic  در آمریکا در گزارشى عنوان کرد که افراد تحت مطالعه وى که مدیتیشن را اجرا مى کردند،

 ایمنى بدنشان در مقابل ایدز و سرطان افزایش پیدا کرده است .

همچنین وى این روش ها را براى افراد معتاد به مواد مخدر و الکل آزمود و دریافت کرد که مدیتیشن یکى از بهترین روش هایى است

که اعتماد به نفس این افراد را در مقابل ترک مواد مخدر و الکل یارى مى کند .

 

o       در تحقیق دیگرى در ١٩٩٠ پزشکان و فیزیولوژیست هاى دانشگاه استانفورد این روش ها را روى شش هزار داوطلب اجرا کردند

و تقریباً نزدیک به همه آنان اذعان داشتند که روش هاى مدیتیشن بسیار سودمند مى باشند .

 

o       هربرت بنسن Herbert Benson  ، متولد ۱۹۳۵ و متخصص قلب در دانشکده پزشکى هاروارد، از مدیتیشن به عنوان یک پاسخ آرامش دهنده نام مى برد.

او کشف کرده است که مراحل مدیتیشن با تاثیرات سیستم عصب سمپاتیک Sympathetic Nervous System  ، همان سیستمى که شخص را وادار به فرار

یا جنگ و گریز Fight-or-Flight Response  مى کند، مستقیماً در تضاد و تاثیرات متقابل مى باشد .

o       دستگاه عصبی سمپاتیک یا SNS بخشی از دستگاه عصبی خودگردان Autonomic Nervous System ،

و در کنار دستگاه پاراسمپاتیک Parasympathetic Nervous System  است.

o       دستگاه عصبی سمپاتیک در حالت استرس فعال‌تر شده، انسان را برای نبرد یا فرار آماده‌تر می‌کند؛

البته این دستگاه به صورت همیشگی نیز فعال بوده، در تنظیم سوخت‌ و ساز پایۀ بدن نقش دارد.

o       سیستم عصب سمپاتیک مردمک را گشاد مى کند و باعث بالا رفتن فشار خون و تعداد تنفس مى شود،

مدیتیشن معكوس عمل كرده و باعث پایین آوردن فشار خون و تنش عضلانى مى شود .

 

o       در عصر ما ، نیاز به مدیتیشن بیشتر از هر زمانى احساس مى شود.

براى کسانیکه مایلند در معنویت و مسائل معنوى-روانی پیشرفت نمایند، آموزش مدیتیشن مفید است ،

زیرا مدیتیشن سبب مى شود ذهن فرد بهتر و عمیق تر به حقیقت یابى بپردازد، بیشتر و کاملتر معارف لازم را جمع آورى کند ،

و به زندگى آزادتر و پربارترى برسد .

مدیتیشن فرد را قادر مى کند که بر حواس خود غلبه نماید و از بند زمان آزاد شود.

 

تأثیرات مفید مدیتیشن

 

A.     تأثیرات جسمى

 

i          استراحت عمیقى که در مدیتیشن اتفاق مى افتد، ضربان قلب و بار اضافى روى آنرا بشدت کاهش مى دهد .

ii         باعث کاهش در میزان کورتیزول Hydrocortisone ،هورمونى که در هنگام استرس تولید مى شود،

iii       باعث کاهش در میزان لاکتات خون مى شود،

ازدیاد بیش از اندازه این ترکیب و اسید لاکتیک در یاخته‌های ماهیچه‌ای سبب گرفتگی و درد ماهیچه ها می‌شود.

 

iv      کاهش فشار خون

v        افزایش مقاومت پوستى

vi      كاهش در میزان کلسترول 

میزان کلسترول بدن رابطه مستقیمى با بیماری هاى قلبى و عروقى بدن دارد .

 

vii     افزایش میزان هوا در ریه ها که نتیجه مستقیمى بر تنفس آسانتر و بهتر دارد .

این اثرات مخصوصاً در بیماران آسمى قابل توجه است.

 

viii   افزایش اثرات بیولوژیک جوانى :

یک تحقیق استاندارد درباره پیرى که بصورت طولانى مدت در آمریکا انجام شده است، ثابت کرده است که کسانى که بصورت مداوم

 از مدیتیشن استفاده مى کنند ، حداقل به مدت ٥ سال، بطور متوسط ١٢ سال جوان تر از سن همسالان خود هستند .

 

ix      باعث کاهش در میزان رادیکال هاى آزاد Free Radical  تولید شده در عضلات که مى تواند باعث تخریب بافتى بدن شوند، مى شود.

ثابت شده است که این رادیکال هاى آزاد رابطه تنگاتنگى با پیرى زودرس دارند .

رادیکال یا رادیکال آزاد به اتم، مولکول یا یونی گفته می‌شود که دارای الکترون جفت‌نشده، به عبارتی دیگر پوسته الکترونی ناقص باشد و در همه جا،

هوایی که تنفس می‌کنیم، ماده ای که احاطه مان کرده اند و حتی داخل ساختمان بدنمان وجود دارند و می‌توانند با تخریب سلول‌های بدن و انتشار مواد سمی،

به بافت‌های اطراف خود خسارات جبران ناپذیری وارد کنند.

رادیکال‌های آزاد در اثر شکستگی یک پیوند از یک مولکول پایدار ایجاد می‌شوند، همین ویژگی باعث افزایش واکنش‌های شیمیایی آنهاست

چرا که میل به واکنش رادیکال‌ها به‌دلیل داشتن الکترون جفت‌ نشده زیاد می شود. یک رادیکال آزاد می‌تواند دارای بار مثبت، منفی یا خنثی باشد.

در انسان مهم‌ترین رادیکال آزاد اکسیژن است.

مولکول اکسیژن در معرض تشعشعات مختلف، استرس، دودهای ناشی از استعمال دخانیات، … با گرفتن تک الکترون از دیگر مولکول‌ها،

دست به تخریب دیگر مولکول‌ها، سلول‌ها و دی ان ای می‌زند.

حاصل فعالیت رادیکال‌های آزاد در بدن انواع تباهی یا دژنراسیون Degeneration ، سرطان‌، دیابت، نارسایی‌های قلبی، آسیب‌های مغزی،

مشکلات عضلانی، پیری زودرس، آسیب‌های چشمی و در کل ضعف سیستم ایمنی بدن است.

در این میان آنتی اکسیدان‌ها به عنوان اصلی‌ترین راه مبارزه با رادیکالهای آزاد و بازسازی سلول‌های تخریب شده مطرح می‌شوند

چرا که موجب تخریب آن و افزایش کارایی سیستم ایمنی بدن در مقابل انواع بیماری‌ها می گردد.

پژوهشگران دانشگاه پزشکی شیکاگو با بررسی عادت غذایی ۶۰۰۰ نفر دریافتند که آن دسته از افرادی که دچار مشکلات فراموشی و نظایر آن نیستند،

در عادت غذایی خود غذاهای سرشار از ویتامین ای گنجانده‌اند.

ویتامین ای دارای خواص آنتی‌اکسیدانی است و رادیکال‌های آزاد را که محتملاً می‌توانند به سلول‌های مغز آسیب بزنند، مهار می‌کند.

 

 

B.     تأثیرات روانى

 

i          بهبود روحیه و اخلاق و رفتار شخص :

در نتیجه مدیتیشن، ارتباطات صحیح مغزى افزایش پیدا مى کند.

این کار منجر به درک صحیح شخص در زندگى و بهبود اخلاق و رفتار مى شود .

 

ii         کاهش اضطراب و افسردگى

iii       کاهش تحریک پذیرى

iv      افزایش قدرت یادگیرى و حافظه

v        افزایش اعتماد به نفس

vi      افزایش احساس جوانى و حیات

vii     افزایش شور و شادمانى در شخص

viii   افزایش امید از زندگى.

 

o       در صورتى كه هر یك از شرایط یا ناراحتى هاى زیر را دارید، مدیتیشن می تواند تا حد زیادى در درمان سودمند واقع شود :

 

1- اعتیاد به مواد مخدر و دارو

 

2- استرس هاى شدید و مدام

 

3- دردهاى مزمن :

در یک تحقیق، ٧٢% از بیماران مبتلا به دردهاى مزمن، حداقل به مقدار ٣٣ % پس از یک دوره ٨ هفته اى مدیتیشن تفکرى، با کاهش درد مواجه شده اند.

 

4- حاملگى :

کلاس هاى آمادگى براى زایمان بطور معمول همان روش هاى مدیتیشن را به زنان حامله آموزش مى دهند .

این روش ها به بانوان حامله تمرین هاى تنفس عمیق به منظور کاهش درد و استرس هنگام زایمان را یاد مى دهند .

 

5- دردهاى روماتیسمى :

تکنیک هاى مدیتیشن همچنین یک عنصر کلیدى در کنترل درد بیماری هاى روماتیسمى در دانشگاه استانفورد مى باشد .

در این دانشگاه بیشتر از ١٠٠هزار نفر که از بیماری هاى روماتیسمى رنج مى بردند، در یک کلاس آموزش ١٢ ساعته

از تمرین هاى شبیه به مدیتیشن به عنوان بخشى از یک برنامه کنترل روماتیسم سود بردند .

افرادى که آموزش دیدند پس از آموزش ذکر کردند که ٢٠-١٥ درصد در کنترل درد موفقیت داشتند .

 

6- سرطان و بیماری هاى مزمن :

در تحقیق جامعى در استرالیا بر بیماران سرطانى نشان داد که درد ٧٣% از کل بیماران مورد مطالعه در یک دوره ١٠ ساله کاهش یافت .

همچنین از لحاظ علمى ثابت شد که بطور کلى ١٠% از اندازه تومور آنان کاهش یافت و ۵۰% در کیفیت زندگى آنان موثر بود .

 

7- بیماریهاى قلبى

 

8- فشارخون بالا

 

9- نازایى :

افرادى که از نازایى رنج می برند، افرادى هستند که به شدت از افسردگى و اضطراب شکایت دارند .

در تحقیقات مختلفى که در این زمینه انجام شد، یک عده از این افراد تحت تمرین هاى آرمیدگی Relaxation قرار گرفتند .

مقایسه این افراد با افرادى که تمرین نکرده بودند، نشان داد که اجرا کنندگان مدیتیشن شانس بیشترى براى باردار شدن خواهند داشت .

 

10-  دردهاى قبل از قاعدگى

 

11-  سردردهاى ناشى از استرس Tension Headache

 

12- فیبرومیالژیا Fibromyalgia

در۱۰٪ تا ۱۲٪ جمعیت، دردهای اسکلتی-عضلانی دیده می‌شود که علت ساختاری یا التهابی برای آنها یافت نمی‌شود.

اکثر چنین دردهای منتشر ایدیوپاتیکی معمولاً منطبق بر کرایتریای سندرم فیبرومیالژی هستند.

فیبرومیالژی سندرم درد اسکلتی-عضلانی مزمنی است که با درد در سطح گسترده، نقاط حساس، خستگی و اختلال خواب مشخص می‌شود

و اتیولوژی آن ناشناخته است.

درد مزمن و تندرنس عضلانی و نقاط اتصال عضلانی مشخصه آن است.

این بیماری نوعی روماتیسم بافت همبند است.

وجود مجموعه علایمی غیر از درد باعث شده که اصطلاح نشانگان فیبرومیالژیا نیز در مورد این بیماری به کار رود.

 

13-                   بحران هاى تنفسى مثل آسم

 

o       پایه و اساس تمام بیماری هاى بالا را اضطراب و استرس و افسردگى، تشکیل مى دهند .

o       تکنیک هاى مدیتیشن بطور کلى با کم کردن اضطراب و استرس بیماران نقش قابل توجهى در بهبودى آنان ایفا مى کنند،

به شرط اینکه این تکنیک ها مداوم و با اصول به اجرا در آیند.

 

منبع: محمد والی پور، متخصص روانپزشکی