خودكارآمدی

خودكارآمدی

Self-Efficacy

Self-efficacy-1

• خودكارآمدی از نظریه شناخت اجتماعی Social Cognition Theory آلبرت باندورا روان‌شناس مشهور، مشتق شده است
كه به باورها یا قضاوت های فرد به توانائی های خود در انجام وظایف و مسئولیتها اشاره دارد.

o نظریه شناخت اجتماعی مبتنی بر الگوی علّی سه جانبه رفتار، محیط و فرد است.
o این الگو به ارتباط متقابل بین رفتار، اثرات محیطی و عوامل فردی (عوامل شناختی، عاطفی و بیولوژیك)
كه به ادراك فرد برای توصیف كاركردهای روان شناختی اشاره دارد، تأكید می كند.

o بر اساس این نظریه، افراد در یك نظام علّیت سه جانبه بر انگیزش و رفتار خود اثر می گذارند.
o باندورا اثرات یك بعدی محیط بر رفتار فرد كه یكی از فرضیه های مهم روان شناسان رفتار گرا بوده است، را رد كرد.
o انسانها دارای نوعی نظام خود كنترلی و نیروی خود تنظیمی هستند و توسط آن نظام برافكار، احساسات و رفتار های خود كنترل دارند
و بر سرنوشت خود نقش تعیین كننده‌ای ایفا می كنند.

o بدین ترتیب رفتار انسان تنها در كنترل محیط نیست بلكه فرایندهای شناختی نقش مهمی در رفتار آدمی دارند.
o عملكرد و یادگیری انسان متاثر از گرایشهای شناختی، عاطفی و احساسات، انتظارات، باورها و ارزش هاست.
o انسان موجودی فعال است و بر رویدادهای زندگی خود اثر می گذارد.
o انسان تحت تاثیر عوامل روان شناختی است و به‌طور فعال در انگیزه ها و رفتار خود اثر دارد.

o براساس نظر «باندورا»، افراد نه توسط نیروهای درونی رانده می شوند، نه محركهای محیطی آنها را به عمل سوق می دهند،
بلكه كاركردهای روان شناختی، عملكرد، رفتار، محیط و محركات آن را تعیین می كند.

o باندورا مطرح می كند كه خود كارآمدی، توان سازنده ای است كه بدان وسیله، مهارتهای شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری انسان
برای تحقق اهداف مختلف، به گونه ای اثربخش ساماندهی می شود.
o به نظر وی داشتن دانش، مهارتها و دستاوردهای قبلی افراد پیش بینی كننده های مناسبی برای عملكرد آینده افراد نیستند،
بلكه باور انسان در باره توانائیهای خود در انجام آنها بر چگونگی عملكرد خویش مؤثر است.
o بین داشتن مهارتهای مختلف با توان تركیب آنها به روشهای مناسب برای انجام وظایف در شرایط گوناگون، تفاوت آشكار وجود دارد.
o افراد كاملاً می دانند كه باید چه وظایفی را انجام دهند و مهارتهای لازم برای انجام وظایف دارند،
اما اغلب در اجرای مناسب مهارتها موفق نیستند.

• خودشناسی از طریق پردازش مهارتهای شناختی، انگیزشی و عاطفی كه عهده دار انتقال دانش و توانائیها به رفتار ماهرانه هستند، فعال می شود.
o به‌طور خلاصه، خودكارآمدی به داشتن مهارت یا مهارتها مربوط نمی شود،
بلكه داشتن باور به توانایی انجام كار در موقعیتهای مختلف شغلی، اشاره دارد.

o باور كارآمدی عاملی مهم در نظام سازنده شایستگی انسان است.
o انجام وظایف توسط افراد مختلف با مهارتهای مشابه در موقعیتهای متفاوت به‌صورت ضعیف، متوسط و یا قوی و یا توسط یك فرد
در شرایط متفاوت به تغییرات باورهای كارآمدی آنان وابسته است.

o مهارتها می توانند به آسانی تحت تأثیر خودشكی یا خود تردیدی Self-Doubt قرار گیرند،
درنتیجه حتی افراد خیلی مستعد در شرایطی كه باور ضعیفی نسبت به خود داشته باشند،
از توانائیهای خود استفاده كمتری می كنند.

o به همین دلیل، احساس خودكارآمدی، افراد را قادر می سازد تا با استفاده از مهارتها در برخورد با موانع،
كارهای فوق العاده ای انجام دهند.

o بنابراین، خودكارآمدی درك شده عاملی مهم برای انجام موفقیت آمیز عملكرد و مهارتهای اساسی لازم برای انجام آن است.

o عملكرد مؤثر هم به داشتن مهارتها و هم به باور در توانایی انجام آن مهارتها نیازمند است.
o اداره كردن موقعیتهای دایم التغییر، مبهم، غیرقابل پیش بینی و استرس زا مستلزم داشتن مهارتهای چندگانه است.
o مهارتهای قبلی برای پاسخ به تقاضای گوناگون موقعیتهای مختلف باید غالباً به شیوه های جدید، ساماندهی شوند.
o بنابراین، مبادلات با محیط تا حدودی تحت تأثیر قضاوتهای فرد در مورد توانائیهای خویش است.
o بدین معنی كه افراد باور داشته باشند كه در شرایط خاص، می توانند وظایف را انجام دهند.
o خودكارآمدی درك شده معیار داشتن مهارتهای شخصی نیست، بلكه بدین معنی است كه فرد به این باور رسیده باشد
كه می تواند در شرایط مختلف با هر نوع مهارتی كه داشته باشد، وظایف را به نحو احسن انجام دهد.

o فراموش نشود که بندورا همچون سایر نظریه پردازان، صرفاً در دایره واژه‌ها و عبارت‌ها، تئوری خود را توجیه نمی‌کند.
بلکه او از مدلی استفاده می‌کند تا بتواند “خودکار آمدی” را در قالب یک نظام منسجم تبیین کند.

• بندورا معتقد است که برای افزایش خودکارآمدی، چهار روش وجود دارد. این چهار روش عبارتند از:

1. مهارت عملی… Experience, or Enactive Attainment

2. مدل سازی غیر مستقیم… Modeling, or Vicarious Experience

3. ترغیب شفاهی… Social Persuasion

4. انگیختگی… Physiological Factors

o بندورا بر اساس آزمایش‌ها در می‌یابد که میزان خودکارآمدی آقایان بالاتر از خانم‌ها است.
o قطعاً برخی با نظریه وی در ایران موافق نیستند.
o اما جالب است بدانید که آمارهای جهانی نشان می دهد که در هنگام استخدام در مقطع لیسانس، ۵۴ درصد از پستها را خانمها اشغال می کنند، و ۴۶ درصد آقایان.
o اما در سطوح مدیریت ارشد، تنها ۵ درصد خانمها حضور دارند و ۹۵ درصد مدیران ارشد، آقایان هستند.
o این پرسش پدید می آید که چرا این تفاوت تا این اندازه فاحش است؟

o پاسخ آنکه خانمها خودشان نیز خودشان را قبول ندارند.
o به هم حسادت می ورزند.
o وقتی از خانمها می پرسیم آیا دوست دارید مدیرتان آقا باشد یا خانم؟
o پاسخ این است که با مدیر آقا بهتر می توانند کار انجام دهند.

o ظاهراً خانمها بعداً دچار فراموشی می شوند و می گویند این آقایان هستند که سقف شیشه ای ساخته اند و نمی گذارند که آنها رشد کنند.

Self-efficacy-3

1. مهارت عملی

• آلبرت بندورا، مهم‌ترین منبع افزایش خودکارآمدی را مهارت عملی می‌داند و منظور وی از مهارت عملی نیز، کسب تجربه مرتبط با کار است.
o اگر بتوانید کاری را با چیرگی و تسلط در گذشته به انجام رسانید، در آینده هم با اطمینان بیشتر می‌توانید همان کار را انجام دهید.
o در ایران، تایپیست‌ها راحت‌تر کار پیدا می‌کنند تا دانش آموختگان دانشگاهی چرا که دارای مهارتی هستند.

• همواره با موضوعی به نام “بیکاری”در ایران روبه‌روئیم.
o از آن سو مدیران همواره می‌گویند در جستجوی نیروهای کارآمد هستند و آنچه به عنوان رزومه دریافت می‌کنند، نیروهایی هستند که دارای مدرک تحصیلی هستند.
o می‌دانیم سازمان‌ها و بنگاه‌ها در پی آنند که نیرویی پر توان جذب کنند تا کار آنها را انجام دهد و به نظر می‌رسد
در پرورش نیروهای پر توان عملی همچنان کاستی‌های فراوانی داریم.

• سازمان‌ها در گذشته به مهارت عملی خاصی نیاز داشتند که اکنون آن مهارت‌ها دیگر کارایی ندارند.
o پس نیروهای ماهر قبلی از گردونه حذف می‌شوند
مگر آنکه به سرعت خود را با شرایط تازه و مهارت تازه آماده سازی کنند.

2. مدل سازی غیر مستقیم

• نیروهای با پردازش قوی، هم می‌توانند آموزش را در دستور کار خود قرار دهند، هم می‌توانند در هنگام مشاهده فرد متخصص، از او فرا بگیرند.
o در این باره توضیحات ورزشی از سوی متخصصان داده شده است .
o اگر شما می‌خواهید بسکتبالیست قوی شوید، کافی است یکی از بازیکنان در رده خود را مدل و الگوی خود در نظر بگیرید.
o با دیدن پرتاب‌های موفق او درون سبد، شما هم می‌توانید با تمرین، پرتاب‌های موفق داشته باشید .
البته اگر به خودکارآمدی خودتان باور داشته باشید.

3. ترغیب شفاهی

• نقش مدیران در این باره فوق العاده حائز اهمیت است.
o مدیری می‌گفت: پیام نیچه را سرلوحه کار خود قرار داده است آنجا که نیچه بیان می‌کرد:
آنچه مرا نکشد، حتماً نیرومندم می‌سازد.

o برای مثال ظاهراً در مدیریت والت دیسنی، از این الگو استفاده می‌شود.
o مدیر وقتی از سوی کارکنان به عنوان فرد مقتدر ارزیابی شود، دستورات او نیز از سوی کارکنان فهیم،
به منزله دستورات اصلی درک می‌شود که الزاماً باید اجرا شود.

• در ورزش یک بازیکن می‌گفت:
o اگر مربی‌ام بگوید از ساختمان چند طبقه خودت را بینداز، حتماً این کار را خواهم کرد.
o وقتی از او پرسیدند که این با عقل تناسب ندارد.
او ساده گفت: او مربی من است.
سال‌ها است که زیر نظر او پرورش یافته‌ام.
این بار که همان مربی می‌گوید خودت را پرت کن، قطعاً فکر همه چیز را کرده است.

4. انگیختگی

• انگیختگی باعث افزایش خودکارآمدی می‌شود.
o انگیختگی سبب می‌شود که فرد در حالت تحریک شده قرار بگیرد و به این ترتیب، شخص در صدد بر می‌آید تا کار را به بهترین وجه تکمیل سازد.

• پژوهش‌های فراوانی درباره خودکارآمدی صورت گرفته‌است.
o پژوهش‌ها نشان داده‌اند که افراد با خودکارآمدی بالا، هدف‌های دقیق‌تری دارند، کوشش بیشتری انجام می‌دهند،
برای رسیدن به هدف مقاومت بالاتری دارند، عملکرد بهتری از خودنشان می‌دهند،
عملکرد تحصیلی خوبی دارند، از سلامت جسمانی مطلوبی بهره‌مندند.

o خودکارآمدی از زوایای سلامت نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
o کسانی که احساس خود کارآمدی بالا دارند، احتمال آنکه بتوانند وزن خود را کاهش دهند، بیشتر است.
o احتمال آنکه بتوانند سیگار را ترک کنند، بالاتر است.
o قدرت تحمل درد را بیشتر دارند، زودتر بهبودی می‌یابند.

o ما در سازمان‌ها، مؤسسات گاه با نیروهایی روبه‌روئیم که بیشتر رفتار عجز گونه دارند تا بتوانند از امتیازاتی برای گرفتن وام،
مرخصی، غیبت غیر موجه بهره‌مند شوند.
o آیا چنین نیروهایی، دارایی سازمان محسوب می‌شوند یا همان اشخاصی هستند که در بحران حوادث کسب و کار ،
به شکست سازمان‌ها شتاب می‌بخشند.

Self-efficacy-2

http://www.tebyan.net/

http://elmi-sanaye.blogfa.com/