ارزیابی و آزمون های روانی درنظریه كتل

ارزیابی و آزمون های روانی

درنظریه كتل

کتل یکی از نظریه پردازانی است که اهمیت زیادی به ساختار نظریه بر اساس اندازه گیری های دقیق می دهد، او به منظور تعریف و تصحیح مفاهیم نظریه اش از روش های پیشرفته و دقیق تحلیل عاملی استفاده کرد، با این حال برخی منتقدان معتقدند که داده های او مملو از ابهام و ذهنی هستند، آنها عقیده دارند که کتل در تحلیل عاملی اش فقط به صفات معینی توجه کرده است، ولی کتل بیان می کند که این یک انتقاد پیش پا افتاده است زیرا وی تلاش زیادی برای وارد کردن همه صفات واقعی انسان در تحلیل های عاملی خود کرده است.

او در بیان ساختار شخصیت برای بررسی همه صفاتی که می توانند در توصیف رفتار مورد استفاده قرار گیرند، تلاش زیادی کرد که با این موضوع می توان این انتقاد را رد نمود.
انتقاد دیگر از رویکرد تحلیل عاملی ذهنیت در نام گذاری عوامل است، علی رغم همه اهمیتی که کتل به عینیت در روش های اندازه گیری اش داده است در تحلیل های نهایی اش و در تفسیر معنی عوامل از طریق نام گذاری آنها از قضاوت های ذهنی استفاده کرده است.  کتل این محدودیت را قبول داشت و در بکار بردن این برچسپ ها تا زمانی که تحلیل های مختلفی انجام شوند احتیاط می کرد. بنابراین او فقط نام هایی را برای عوامل به کار برد که پس از مطالعات مکرر شواهد حمایتی برای آنها فراهم شده بود، او همچنین شواهدی را در مورد وجود عوامل از طریق وارسی اعتبار با جمعیت های مختلف بدست آورد.
علی رغم این انتقادها به نظر می رسد نظریه ریموند کتل در مقایسه با رویکردهای تحلیلی ، وجودی-انسانگرایانه، تئوری دقیق و ظریفی است.

Raymond Cattell2

اعتبار تجربی

کتل زمان زیادی از تحقیق خود را صرف اعتبار و پایایی مفاهیم صفات بکار برده شده در نظریه اش کرد .  بنابراین حمایت تجربی قابل توجهی برای این مفاهیم اساسی وجود دارد.

ارزش اکتشافی

بسیاری از روانشناسان معتقدند تلاش های کتل بعنوان یک محقق علمی قابل تحسین است. او یک محقق درجه یک با علایق گسترده در حوزه های مختلف است. او فردی است کنجکاو، باهوش، جسور و محققی پیشگام.

علی رغم این نظریه، کتل اثر زیادی روی فکر و عمل پژوهشگران روانشناسی نداشته است، و دلایل متعددی برای این موضوع وجود دارد:

i. اول اینکه فهم کارهای کتل دشوار است .
ii. دوم اینکه اگرچه تحلیل عاملی به طور نسبی روش آماری عینی ودقیقی است، بعضی از محققان معتقدند که عقاید خود محقق نیز می تواند نتایج را تحت تاثیر قرار دهد، برای همین به کار کتل به دیده تردید نگریسته اند.
iii. سومین دلیل و شاید مهم ترین دلیل این است که کتل تلاش کمی برای گسترش نظریه اش در مورد پیش بینی رفتار از طریق محیط کرده است.

o ارزش کاربردی کار کتل تاثیر قابل ملاحظه ای در حوزه تشخیص بالینی اختلالات و در ارزیابی پیشرفت درمان داشته است،  کار کتل حتی تاثیر بیشتری در روانشناسی شغلی داشته است. برای مثال برای مشاوران شغلی آزمون های معتبری فراهم کرده است که اطلاعاتی را در مورد نوع شغلی که با علایق وتوانایی های اشخاص هماهنگی داشته و می تواندبرای آنها مناسب باشد فراهم می آورد.
همچنین مدیران در تجارت و صنعت نیز از آزمون های کتل برای تصمیم گیری درباره جایگزینی کارگران در شغل های متناسب با استعدادها وشخصیت آنها استفاده می کنند.

 

تحلیل عامل Factor Analysis

فنی كه كتل بوسیله آن صفت های شخصیت را استخراج كرد، روش آماری پیچیده تحلیل عاملی است . اما پیش از آنكه روش تحلیل عاملی را بتوان بكار برد، انبوهی از داده ها را باید از تعداد بسیار زیادی آزمودنی جمع‌آوری نمود . با این اعتقاد كه هرچیزی تا حدودی قابل اندازه گیری است، كتل شخصیت را به صورتی عینی و دقیق با استفاده از سه تكنیك ارزیابی كرد.

داده‌های فراهم شده بوسیله این تكنیك ها :

1) داده‌های  Life Data —
2) داده‌های  Questionnaire Data —
3) داده‌های  Experimental Data —T ، نامیده می‌شوند.

1) فن داده‌های L ، علامت L سوابق زندگی Life است، شامل درجه‌بندی مشاهده‌گران از رفتارهای خاصی هستند كه از فرد مورد مشاهده سرمی‌زند.
رفتار مشاهده شده به جای آزمایشگاه در موقعیت زندگی واقعی روی می‌دهد.  بعضی مثالها از داده‌های L عبارتند از:

i. فراوانی غیبت از كار،
ii. نمره‌های مدرسه،
iii. ‌با وجدان بودن و انجام وظایف،‌
iv. اجتماعی بودن در محیط كار،
v. نسبت گرایی
vi. با ملاحظه بودن.

o دونكته مهم درباره این فن:

a) یكی این است كه شامل رفتار واقعی در موقعیت‌ طبیعی باشد.
b) دوم اینكه باید شامل رفتار آشكاری باشد كه بوسیله دیگران قابل مشاهده است.

2) فن داده‌های Q ،Q نشانه پرسشنامه Questionnaire است، پرسشنامه‌هایی به كار می‌رود كه آزمودنی شخصاً به آنها پاسخ می دهد . در حالیكه در فن داده‌های Life Data —  ، فرد دیگری رفتار آزمودنی را درجه‌بندی می‌كند. فن داده‌های Q مستلزم این است كه آزمودنی خود به درجه‌بندی رفتار بپردازد.
 ‌در این فن، ‌پرسشنامه‌های مختلفی به كار می روند،‌ خودسنجی‌های معیار از نوع پرسشنامه شخصیت، ‌از جمله پرسشنامه 16 PF و مقیاس‌هایی كه نگرش ها، رغبت‌ها و عقاید را اندازه می‌گیرند.  حتی مصاحبه‌ نیز می‌تواند به كار رود، به شرط آنكه محتوای اصلی این فن دست نخورده باقی بماند.  آزمودنی باید به درون نگری بپردازد و خود را از نظر هر جنبه‌ای كه باید بررسی شود درجه‌بندی كند.

كتل تصدیق می‌كند كه در كاربرد درون‌نگری و خودسنجی محدودیت‌هایی وجوددارد.

o نخست ،‌ بعضی از آزمودنی‌ها ممكن است خود را بخوبی نشناسند و بنابراین پاسخ‌های آنها منعكس كننده ماهیت واقعی شخصیت آنها نباشد،‌
o دوم، حتی اگر آزمودنی‌ها خود را واقعاً بشناسند، ممكن است نخواهند كه دیگران آنها را بشناسند، و بنابراین امكان دارد عمداً پاسخهای خود را تحریف یا جعل كنند.

o این امر از این واقعیت ناشی می‌شود كه فن داده‌های Q شامل آزمونها یا پرسشنامه‌هایی است كه اكثر آزمودنی‌ها معمولاً قادرند از آنها سر در بیاورند و دریابند كه كدام جنبه از شخصیت آنها را می‌خواهند اندازه بگیرند. به عنوان مثال اگر از شما می‌پرسیدند كه آیا ترجیح می‌دهید با خودتان باشید یا با دیگران، ممكن بود شما به طور معقول حدس بزنید كه این سوال مربوط به سنجش جمع‌گرایی یا خجالتی بودن است و بنابراین بر این اساس به آن پاسخ دهید . اگر شما شدیداً خجالتی و نسبت به این موضوع حساس باشید، ممكن است بگویید كه ترجیح می‌دهید با مردمان دیگر باشید تا بتوانید آن چیزی را كه به نظرتان یك جنبه ناراحت‌كننده شخصیت شما است را بپوشانید . به خاطر این محدودیت ها كتل هشدار می‌دهد كه محقق نباید چشم بسته گزارش داده‌های Q را درست بپندارد و آنها را بپذیرد.

3) فن داده‌های Experimental Data — T ، شامل كاربرد آزمون‌های عینی است كه كتل آنها را موقعیت‌های ظریفی می‌پندارد . در آن موقعیتها شخص بدون اینكه بداند كدام جنبه از عملكرد او ارزشیابی می‌شود پاسخ می‌دهد. این آزمودن‌ها به خاطر غیر ممكن ساختن ( یا لااقل فوق العاده دشوار كردن) اینكه آزمودنی دریابد كه یك یا دو آزمون یا كامل یك آزمون چه جیزی را اندازه می‌گیرد بر مشكلات داده‌های Q غلبه یافته‌اند
فرض بر این است اگر شما نتوانید منظور آزمون را بفهمید طبعاً نخواهید توانست پاسخ های خود را تحریف و چیزی را درباره خود مخفی کنید یا پاسخ های خود را به شکل قابل قبول تری ارائه نمایید. اگر به عنوان مثال به شما لکه جوهری از آزمون رورشاخ Rorschach Test نشان داده شود، شما نمی توانید تعبیر و تفسیری که از پاسخ شما خواهد شد را پیش بینی کنید،
به همین دلیل است که کتل آزمون رورشاخ را همراه با آزمون اندریافت موضوع موری Murray , Thematic Apperception Test و آزمون تداعی کلمه یونگ، آزمون های عینی می نامد.
آنها از این نظر که نسبت به جعل وتقلب مقاوم هستند عینی محسوب می شوند.

آزمون های روانی Psychological Testing

o کتل آزمون های خاص چندی را برای ارزیابی شخصیت تنظیم کرد که قابل توجه ترین آنها آزمون PF16 است که بر مبنای ۱۶ صفت عمقی اصلی ساخته شده است.
o این آزمون مخصوص افراد ۱۶ ساله و بالاتر است که برای هریک از ۱۶ مقیاس خود نمره ای بدست می دهد.
o دونسخه اصلی از این آزمون وجود دارد که هر کدام شامل ۱۸۷ ماده هستند که آزمودنی به آن ها با “بله”،”خیر”،”مطمئن نیستم” پاسخ می دهد.
o این پاسخ ها به طور عینی نمره گذاری می شوند و سپس خدمات کامپیوتری برای نمره دادن وتعبیر و تفسیر نتایج آن بکار گرفته می شود،
o این آزمون برای ارزیابی شخصیت به منظور هدف های پژوهشی ، تشخیص های بالینی و پیش بینی موفقیت های شغلی در تعداد زیادی از مشاغل کاربرد گسترده ای داشته است.

o در سال های اخیر آزمون PF16 محبوبیتی فزاینده پیدا کرده وممکن است سرانجام بر MMPI-Minnesota Multiphasic Personality Inventory که متداولترین آزمون شخصیت است پیشی گیرد . اما باید توجه داشت که پایایی و اعتبار PF16 به گونه ای است که بعضی از روانشناسان معتقدند آن را نباید به شیوه ای ناشیانه به کار برد

o آزمون PF16 اساساً برای آزمودنی های بهنجار به کار می رود، هر چند که عملاً امکان تمایز بین شخصیت های بهنجار و روان رنجور را نیز بدست می دهد. کتل در صدد بود که بتواند شخصیت را در طیف گسترده ای از روان رنجوری ها و روان پریشی ها ارزیابی کند و به همین منظور پرسشنامه تحلیل بالینی CAQ — Clinical Analysis Questionnaire را تنظیم کرد.

o این پرسشنامه ۲۸ صفت عمقی را اندازه می گیرد: ۱۶ صفت از آزمون PF16 و ۱۲ صفت که برای ارزیابی شخصیت های نابهنجار طرح شده اند.

cattell-16pf-factors1
صفت های عمقی به قرار زیر است

1. خود بیمار انگاری: حساسیت بیش از حد نسبت به سلامت و کارکردهای بدنی.

2. با شوق و ذوق: رضایت خاطر از زندگی، بدون افکار خودکشی.

3. عدم رضایت پس پرده: توجه و تمایل به تهییج و خطر کردن .

4. افسردگی اضطرابی: تنش داشتن،گرایش سریع به از کوره در رفتن.

5. انرژی: اشتیاق دانستن و آگاه بودن.

6. احساس گناه و رنجش: احساس گناه و سرزنش خود.

7. افسردگی ملالی: ناراحت بودن از دست دیگران.

8. پارانویا: احساس تحت تعقیب و تهدید بودن از سوی دیگران.

9. انحراف جامعه ستیزی: تمایل به انجام رفتارهای ضداجتماعی و اعمال غیر قانونی.

10. اسکیزوفرنی: تکانه های غیر قابل کنترل و فقدان تماس با واقعیت.

11. ضعف روانی: تمایل به وسواس فکری و عملی.

12. روان پریشی عمومی: احساس حقارت و بی ارزشی.

o همانند PF16 هر عامل در CAQ درجه کم یا زیاد هر صفت را اندازه می گیرد،  مثلا کسی که در پارانویا نمره کم بگیرد، نسبت به دیگران اعتماد زیادی دارد، غبطه یا حسادت کمی نشان می دهد و فاقد احساس گزند و آسیب است. کسی که در پارانویا نمره بالا می گیرد، از احساس گزند و آسیب رنج می برد، و از مشاهده مخفیانه دیگران و کنترل شدن بوسیله آنها ناراحت است.

• کتل چندین نوع از PF16 راتنظیم کرد . برای ارزیابی شخصیت افراد جوانتر او پرسشنامه شخصیت دبیرستانی را برای سنین ۱۲ تا ۱۸ سال ، پرسشنامه شخصیت کودکان را برای سنین ۸ تا ۱۲ سال . پرسشنامه شخصیت دبستانی را برای سنین ۶ تا ۸ سال ساخت. او نسخه های خاصی نیز برای اندازه گیری در جنبه های خاص شخصیت از قبیل اضطراب، افسردگی و روان رنجور خویی و برای هدف های ویژه ای همچون مشاوره ازدواج و ارزشیابی مدیران اجرایی تهیه کرد.

• کتل همچنین آزمونی برای ارزیابی هوش یا حداقل نوع خاصی از هوش ساخت .