نظریه شخصیت آیزنك

نظریه شخصیت آیزنك

Eysenck’s Personality Theory

Hans Eysenck3
• هانس آیزنک در نظریه خود از نظریات افرادی چون پاولف Ivan Pavlov ، یونگ و کرچمر Ernst Kretschmer استفاده نموده است.  او مانند کتل با استفاده از روش تحلیل عاملی Factor Analysis ، به اندازه‌گیری و طبقه‌بندی صفات پرداخت.  وی اگر چه در تحقیقات خود از نمونه‌های عادی و بیمار استفاده کرده، لکن بیشتر تحقیقات او در موسسه روانی بیمارستان مادسلی در انگلستان انجام گرفته است.

ساخت شخصیت

• آیزنک در تحقیقات خود به چهار عامل در ساخت شخصیت دست یافت که مقارن با چهار گونه رفتار است:

1) عامل گروهی مقارن با تیپ یا سنخ.. Super-traits
2) عامل گروهی مقارن با صفات.. Traits
3) عامل اختصاصی مقارن با پاسخ‌های عادت شده.. Habitual Responses
4) عامل خطا مقارن با پاسخ‌های جزئی معین یا پاسخ‌های خاص Specific Responses که همان رفتارهای ساده و قابل مشاهده هستند.

• آیزنک معتقد است که در ساده‌ترین سطح، پاسخ‌های ساده Specific Responses قرار دارند. 

بعضی از این پاسخ‌ها Responses معمولاً به یکدیگر پیوند خورده، و عادت‌ها  Habitual Responses را به وجود می‌آورند.  گروهی از این عادات Habits با یکدیگر همراه می‌شوند و صفات Traits را تشکیل می‌دهند.  مثلاً افرادی که ملاقات با دیگران را به مطالعه ترجیح می‌دهند، معمولاً از شرکت در میهمانی‌های شاد نیز لذت می‌برند.

از ترکیب این دو عادت می‌توان به صفت اجتماعی بودن Continuum of Sociability دست یافت. در سطوح بالاتر، ممکن است صفات مختلفی با یکدیگر ترکیب شوند، و آنچه را که آیزنک “سنخ یا تیپ” Supertraits نامیده است، به وجود آورند.  تیپ Supertraits از لحاظ کلیت در بالاترین درجه قرار می‌گیرد و نوع شخصیت Personality و رفتار Behaviorرا می‌رساند.

supertrait

تیپ‌های شخصیت

• شخصیت در سطح تیپ‌ها، دارای سه بُعد کلی Superfactors است. این ابعاد عبارتند از:

E … -برون‌گرایی Extraversion در برابر درون‌گرایی .Introversion

N …روان‌رنجوری Neuroticism یا ناپایداری هیجانی Emotional Instability در برابر پایداری هیجانی Emotional Stability

P … روان‌پریشی Psychotic or Sociopathic – Psychotisism- در برابر کنترل تکانه Impulse Control یا کارکرد فراخود Superego.

Introversion2
صفات و ابعادی که آیزنگ مطرح کرد در طول زندگی از کودکی تا بزرگسالی، با وجود تجربیات اجتماعی و محیطی که هر یک داریم، ثابت می مانند. شرایط ما ممکن است تغییر کند، ولی این ابعاد ثابت می مانند.  کودک درون گرا در بزرگسالی درون گرا می ماند.

آیزنگ با اینکه هوش را به عنوان بُعدی از شخصیت فهرست نکرد، آن را تاثیر مهمی بر شخصیت دانست.  او خاطر نشان کرد فردی که هوشبهر یا IQ ۱۲۰ دارد، از کسی که هوشبهر ۸۰ دارد، شخصیت پیچیده تر و چند بُعدی خواهد داشت. ۸۰ درصد هوش ارثی است و فقط ۲۰ درصد حاصل نیروهای اجتماعی و محیطی است.

eysenck_chart0
آیزنک در نخستین تحقیقات خود به دو بُعد اولی، یعنی E و N دست یافت و بیشتر تاکید وی بر روی این دو بُعد بود.  آیزنک معتقد بود که به وسیله ترکیب این دو بُعد، افراد به چهار نوع شخصیتی اصلی تقسیم می‌شوند:

A. درون‌گرایان باثبات، Stable Introverts یا بلغمی مزاج Phlegmatic
این گروه افرادی فعل پذیر، محتاط، فکور، صلح جو، خوددار، قابل اعتماد، همسان خو و آرام هستند.

B. درون‌گرایان بی‌ثبات، Neurotic Introverts یا سودایی مزاج Melancholic
این افراد دمدمی، دلشوره ای، کم انعطاف، هشیار، بدبین، تودار، مردم گریز، کم حرف هستند.

C. برون‌گرایان باثبات، Stable Extraverts یا دموی مزاج Sanguine
این گروه افرادی مردم آمیز، معاشرتی، پر حرف، حاضر جواب، سهل گیر، سرزنده، بی خیال و رهبر هستند.

D. برون‌گرایان بی‌ثبات، Neurotic Extraverts یا صفراوی مزاج Choleric
این افراد زود رنج، بیقرار، پرخاشگر، تحریک پذیر، تغییر گرا، تکانشی، خوشبین و پرتلاش هستند.

هر کدام از این انواع شخصیت، دارای ویژگی‌های بخصوصی است.  در تحقیقات بعدی، آیزنک بُعد سوم  P را به آن دو بُعد افزود، اما به خوبی آن‌ها تایید یا پژوهش نشد.

 

• آیزنک برای اندازه‌گیری متغیرهای شخصیت، دو پرسش‌نامه به نام‌های پرسش‌نامه شخصیت مادسلی و پرسش‌نامه شخصیت آیزنک را تهیه کرد.  به نظر وی عوامل زیستی و ارثی سهمی حدود دو سوم را در تعیین شخصیت یک فرد بر عهده دارد.
در نظر آیزنک، صفت‌ها Traits و سنخ‌ها Supertraits عمدتاً به وسیله وراثت Heritability تعیین می‌شود.  او منکر تاثیر عوامل موثر اجتماعی Social ، محیطی Environmental یا موقعیتی Situational بر شخصیت نیست، اما معتقد است که چنین اثرهایی محدود هستند و نباید بی‌جهت مورد تاکید قرار گیرند.

آیزنک شواهد تجربی زیادی را عرضه کرده است تا اعتقاد خود را در این زمینه که صفت‌ها و سنخ‌ها اساساً ارثی هستند، به اثبات برساند. به ویژه او به پژوهش‌هایی در مورد دوقلوها و فرزندخوانده‌ها اشاره می‌کند.

بررسی ها در ۳۵ کشور مختلف جهان، از جمله آمریکا، انگلستان، استرالیا، ژاپن، چین، نیجریه و سوئد از نقش تعیین کننده عوامل ژنتیکی Genetic Influence در مقابل با عوامل محیطی در تعین ابعاد شخصیت حکایت دارد . وجود سه بُعد شخصیت در این کشورها، شاهدی برای اهمیت بیشتر عوامل ارثی در شگل گیری شخصیت محسوب میشود.

به اعتقاد آیزنک، هر یک از تیپ‌های شخصیتی دارای ویژگی‌هایی هستند.

eysenck_chart3

درون‌گرایان… Introverts

o درون‌گرایان تحت تاثیر سیستم عصبی مرکزی هستند.
o استعداد سرشتی آن‌ها برای تحریک‌پذیری زیاد است.
o احساسات خود را به خوبی مهار می‌کنند و معمولاً کوشش می‌کنند تا از تحریکات، تغییرات و بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی اجتناب ‌کنند.
o خوددار، آرام و محتاط هستند.
o قابل اعتماد و غیر پرخاشگرند و برای هنجارهای اخلاقی ارزش زیادی قایلند.
o کمتر معتاد به دود هستند.
o میزان هوششان بالاست.
o قدرت بیان شان عالی است.
o معمولاً در کارها دقیق هستند ولی برای کارهایی که انجام می‌دهند به قدر کافی ارزش قایل نیستند.
o گرایش به احساس حقارت Inferiority در آن‌ها زیاد است و برای ابتلا به دلواپسی Anxiety ، افسردگی Depression و وسواس Obsession آمادگی بیشتری دارند.

برون‌گرایان… Extroverts

o برون گرایان به سمت دنیای بیرون گرایش دارند، هم نشینی با دیگران را ترجیح می دهند و معاشرتی، تکانشی Impulsive ، مخاطره جو Adventurer ، جسور، و سلطه جو Dominant هستند.  هیجانات خوشایند بیشتری را تجربه می کنند.
o سطح پایه انگیختگی مغز برون گرایان پایین تر از درون گرایان است. پس، به برانگیختگی و تحریک نیاز دارند و فعالانه آن را جستجو می کنند.
o درون گرایان برعکس این ویژگی ها را دارند. از برانگیختگی و تحریک دوری می کنند، زیرا سطح انگیختگی مغز آنها از پیش بالاست.
o درون گرایان حساسیت بیشتری به محرک های سطح پایین نشان می دهند و آستانه درد پایین تری از برون گرایان دارند.
o استعداد برون‌گرایان برای تحریک‌پذیری کم است.
o آیزنک برون‌گرایان را با مشخصه‌های جامعه‌طلبی Sociability ، برانگیختگی Arousal ، خوش‌بینی Optimism و نیاز به محرک و تغییر محیط تعریف می‌کند.
o برون‌گراها بسیار دچار تغییرات خلقی Moodiness و پرخاشگری Aggressiveness می‌شوند و معمولاً قابل اعتماد Authentic نیستند.
o به بودن در جمع علاقه‌مندند، از میهمانی‌ها لذت می‌برند و زیاد حرف می‌زنند.
o به کار و کوشش علاقه چندانی ندارند.
o در کارهایشان شتاب‌زدگی Hastiness وجود دارد.
o بادقت نیستند.
o گرایش بیشتری برای تظاهرات ناشی از هیستری Hysteria دارند.

eysenck_chart1

روان‌رنجوری Neuroticisim

مفهوم عمومی روان‌رنجوری Neuroticisim و روان نژندی Neurosis در پایین همین صفحه آمده است.

o روان‌رنجوران به صورت مضطرب، افسرده، تنیده، بی قرار، زودرنج، غیر منطقی و دمدمی توصیف شده اند.
o فرد تهییج پذیر است، عزت نفس پایین داشته و مستعد احساس گناه می باشند.
o روان رنجور خویی عمدتاً ارثی است، حاصل عوامل ژنتیکی است نه یادگیری یا تجربه.
o روان رنجور خویی در ویژگیهای زیستی و رفتاری جلوه گر می شود که با ویژگیهای افرادی که ثبات هیجانی دارند، متفاوت هستند.
o روان رنجورها در موقعیت های پر مشغله ای که مجبورند سخت تر کار کنند، بهتر عمل می کنند.
o افراد روان رنجور به رویدادهایی که دیگران بی اهمیت می دانند، به صورت هیجانی واکنش نشان می دهند.
o در این افراد فعالیت عصب سمپاتیک زیاد است. نتیجه: ضربان قلب زیاد، فشار خون بالا و …
o فرامن Superego این افراد پرحساس است. نتیجه: سردرد و کمردرد و …

روان پریشی Psychotisism

o روان پریشان سخت و دشوار هستند.
o از عهدۀ نقاشی بواسطۀ آینه خوب بر نمی آیند. در جمع زدن پی در پی ضعیف هستند.
o تمرکز حواسشان کم است؛ حافظه شان ضعیف است.
o به کندی چیز می خوانند، و به طور کلی از نظر فهم و ادراک و اعمالی که تحرک لازم دارد، بسیار کند هستند.
o بیشتر ساکن و بی حرکت می مانند.
o سطح آرزو و توقعشان کمتر با واقعیت تطبیق می کند.
o آمادگی سازش با تغییرات محیط زندگی ندارند .

در واقع روان پریشان افرادی پرخاشگر ، ضد اجتماعی،سرد ، مصمم، خودمحور ، تکانشی و جامعه ستیز هستند. آنها بی رحم، متخاصم و بی اعتنا به نیازها و احساسات دیگران هستند.
در رابطه با سو مصرف الکل و دارو، بیشتر از کسانی که در روان پریش خویی نمره پایین می گیرند، مشکل دارند.
آنها می توانند بسیار خلاق نیز باشند.
افرادی که در مقیاس P نمره بالا می گیرند، والدینی خودکامه و کنترل کننده داشته اند. بنابراین، تاثیر بالقوه زیانبار محیط کودکی تایید می شود.
مردان معمولاً در این بُعد نمرات بالاتری نسبت به زنان می گیرند.
افرادی که در هر سه بُعد Dimension نمرات بالا می گیرند احتمالاً برای نشان دادن رفتار تبهکارانه آمادگی دارند.

 

مفهوم روان‌نژندی Neurosis:

روان‌نژندی یا نِوْرُز یا Neurosis یا Psychoneurosis یا Neurotic Disorder در روان‌شناسی، نوعی سراسیمگی است که پایه و اساس کالبدشناسانه‌ای ندارد.  به عبارت دیگر روان‌نژندی نوعی بیماری روانی یا رفتاری است که اساسی عضوی ندارد.  در این بیماری اضطراب روانی با حفظ سلامت توان عقلی در شخص پدید می‌آید.

روان‌شناسان بر این باورند که نگرانی و پریشانی Distress یکی از مهمترین علامت‌های روان‌نژندی می‌باشد و بیشترین و رایج‌ترین نوع آن است. نگرانی هم نوع موقت دارد و هم دایمی. برخی از روان‌شناسان نگرانی را چنین تعریف می‌کنند:  نگرانی، احساس عمومی به آزردگی ناخوشایند، انتظار خطر و ترس ناشی از خطری است که شخص منتظر آن است و نمی‌داند از کجا سرچشمه می‌گیرد.

علایم:

i. اختلال وسواس.. Obsessive–Compulsive Disorder
ii. اختلال شخصیتی وسواسی.. Obsessive–Compulsive Personality Disorder
iii. اختلال کنترل تکانه.. Impulse Control Disorder
iv. اختلال اضطراب.. Anxiety Disorder
v. هیستری، و هیجان و احساسات غیرقابل کنترل.. Hysteria
vi. انواع هراس و اجتناب های هراسی.. Phobias – Phobic Avoidance
vii. غم و افسرده حالی.. Sadness – Depression
viii. بی حالی- گیجی و خواب آلودگی.. Lethargy
ix. خشم.و پرخاشگری. Anger- Aggressiveness
x. کج خلقی و زود رنجی.. Irritability
xi. کلافگی و سردرگمی ذهنی.. Mental Confusion
xii. خود کم ارزشی.. Low Sense of Self-Worth
xiii. مشکلات شناختی.. Cognitive Problems
xiv. افکار ناخوشایند و ناراحت کننده.. Unpleasant or Disturbing Thoughts
xv. افکار تکراری و وسواس فکری.. Repetition of Thoughts and Obsession
xvi. خیالبافی های مکرر و عادتی.. Habitual Fantasizing
xvii. منفی گرایی و بدبینی.. Negativity and Cynicism
xviii. وابستگی به فردی دیگر.. Interpersonal Dependency
xix. کمال طلبی.. Perfectionism
xx. انزوای جدایی طللبی یا اسکیزوئید.. Schizoid Isolation
xxi. رفتارهای نامناسب فرهنگی-اجتماعی.. Socio-Culturally Inappropriate Behaviors

 

مفهوم روان‌رنجوری Neuroticisim

ریشه‌های روان‌رنجوری را می توان در تاریخ زندگی اشخاص و در احساس‌های آن‌ها جست و جو نمود.  برای روان‌رنجوری نوعی آمادگی ارثی لازم می‌باشد که همهٔ رفتارهای شخص را در جهت این آمادگی سوق و حرکت می‌دهد.

روان‌رنجوری یا Neuroticisim یک از صفات شخصیتی بنیادین است که با :

i. اضطراب.. Anxiety
ii. ترس.. Fear
iii. بدخلقی.. Moodiness
iv. نگرانی.. Worry
v. حسادت.. Envy
vi. یاس.. Frustration
vii. غیرت.. Jealousy
viii. احساس تنهایی.. Loneliness
شناخته می شود.

مشخصات افراد روان‌رنجور Neurotic

i. واکنش افراد مبتلا به عوامل استرس زا ضعیف است
ii. اوضاع عادی را تهدید آمیز و ناکامی های کوچک را به یاس شدید تعبیر می کنند.
iii. روان‌رنجوری ضعف انرژی روانی ‌است و ناتوانی در تحقق بخشیدن به رفتارهایی که در دنیای بیرون اثر می‌گذارند.
iv. روان‌رنجور، زمان خود را به انجام دادن رفتارهایی کم ارزش محدود می‌کند، به ویژه رفتارهایی که درونی شده‌اند.
v. سختی انتخاب‌. ناتوانی در انتخاب، به ویژه در هنگام تصمیم گیری موقعیت‌های کم اهمیت.
vi. دشواری در تفسیر دقیق و صریح جلوه‌های انسان نوروتیک Neurotic.
vii. در افراد نوروتیک Neurotic ، خشن بودن احساس‌ها، دقت بسیار زیاد و نوعی وسواس دیده می‌شود.
viii. در نتیجه‌گیری از رفتارها دشواری دارند که می‌تواند از اختلال در یکپارچگی کارها ناشی شود.

 

منابع:
wikipedia.org
پیمان دوستی
زهرا غلامی
abnormal
psychologytoday