اختلال اضطراب جدایی از مادر

اضطراب جدایی از مادر

• همه ما مفروضاتی درباره ماهیت رشد کودک در ذهن داریم.
o مثلاً خیلی از موارد پیش می آید که گمان می کنیم رشد در اختیار ماست، یعنی کودکان آن چیزی می شوند که ما می خواهیم .
o فکر می کنیم کار ما آموزش دادن آنها، تصحیح اشتباهاتشان ، ارائه الگوهای خوب و ترغیب آنها به یادگیری هر چه بیشتر است.
o چنین دیدگاهی منطقی است، اما رها کردن مطلق مراقبت از کودکان امری اشتباه است.

o در این شرایط، آگاهی والدین شرط ضروری و اساسی برای انجام موارد بالاست .
o این آگاهی باید پیرامون چگونگی فرآیند رشد باشد که گاهی والدین را مستاصل و از برخورد صحیح ناتوان می سازد.
o نظریه پردازان بسیاری به این موضوع پرداخته اند.
o اما یکی از مهم ترین انها «جان بالبی» است که به خوبی پیرامون رفتارهای کودکان و چگونگی پیوند آنها با مراقبان شان، به ویژه مادر به تفصیل پرداخته است.

71

پیشینه ها و پیامدهای دلبستگی

o مطاله رفتارهای کودکان در دوران کودکی اولیه به ویژه دو سال اول زندگی بدون در نظر گرفتن پیوند آنها با مراقبان (مادر) امکان پذیر نخواهد بود.
o این پیوند از نظر او آن قدر اهمیت دارد که نبودن آن پیامدهای ناگواری را در زندگی بعدی به بار می آورد.
o شخصیت کودکان بیش از هر عاملی تحت تاثیر پیوند اولیه آنها با والدین است.
o نوزادان و کودکانی که رابطه گرم و صمیمی با والدین خود ندارند در آینده مشکلات عاطفی همچون ناتوانی در ایجاد ارتباط صمیمانه و طولانی مدت با دیگران خواهند داشت.
o این نتیجه زمانی ایجاد می شود که کودکان در اوایل زندگی فرصت ایجاد یک دلبستگی محکم با مادر را از دست داده اند، بنابراین نمی توانند عشق بورزند.

o اصطلاحی که بالبی برای رابطه میان کودکان و مادران به کار می برد همان دلبستگی است که نظریه وی نیز عمدتا بر این اصطلاح متمرکز است.
o نه تنها رشد شخصیت، بلکه رشد روان شناختی کودکان نیز در گرو کیفیت این پیوند یا دلبستگی است.

o دلبستگی یا همان پیوند گرم و ارضاء کننده مادر با کودک می تواند براساس برخی رفتارهاه که از نوزاد سر می زند، شکل گرفته و تداوم آن رفتارها این رابطه را تقویت می نماید.
o این رفتارها را رفتارهای دلبستگی گویند؛ همانند گریه کودک که موجب می شود بدین طریق با مراقبان خود ارتباط برقرار نمودن و والدین مجبور می کند که به سرعت
به سراغ او بروند و ببینند چه مشکلی برایش پیش آمده است.

o نوع دیگر این دلبستگی ، لبخند کودک است.
o هنگامی که نوزاد لبخند می زند، والدین به او محبت می کنند و بنابراین او از بودن در کنار اطرافیان لذت می برد.
o غان و غون کردن، چنگ زدن، مکیدن، تعقیب کردن اشیاء تکلم کودکانه، همگی رفتارهایی هستند که دلبستگی را بیش از پیش تقویت می کنند.

دلایل اضطراب جدایی

o حضور مادر نوعی امنیت و آرامش را برای کودک به ارمغان می آورد و موجب می شود تا کودک در فضای زندگی خود به کاوش محیط بپردازد.
o البته در بیشتر اوقات کودکان نیاز به ماندن در کنار مادر را بیش از نیاز به کاوش محیط می دانند،
به نحوی که هنگام فاصله گرفتن مادر از کنار خود برانگیخته شده و به سمت او حرکت و یا شروع به گریه می کنند.
در این حالت گفته می شود که کودک اضطراب جدایی از مادر پیدا کرده است.

o این اضطراب به ویژه پس از ۷ ماهگی در کودکان نمایان می شود و پیش از این سن نوزادان به هر چهر ه ای لبخند می زنند و امکان فاصله گرفتن مادر وجود دارد .
o شاید دلیل اصلی این باشد که هنوز ساختار شناختی نوزاد به اندازه ای رشد نکرده تا بتواند چهره ها یا اشخاص را از یکدیگر متمایز کند،
بنابراین پس از ۷ ماهگی این تغییر در سیستم شناختی کودک ایجاد می شود و او می تواند چهره های غریبه را از آشنا تشخیص دهد
و اکنون از فاصله گرفتن چهره های آشنا به ویژه مادر احساس آشفتگی می کند.

o نکته بسیار مهمی که در این خصوص وجود دارد، این است که این اضطراب در اواخر سن ۲ سالگی یا اوایل ۳ سالگی کاهش می یابد
و همانند بسیاری از رفتارهای دیگر کودک پس از طی کردن این مرحله رشد از بین می رود.

o دلیل دیگری که به نظر می رسد موجب اضطراب جدایی از مادر می شود، این است که کودکان ، در سن ۲ تا ۳ سالگی تمایل به کنترل محیط و استقلال دارند
و زمانی احساس امنیت و آرامش می کنند که بر محیط مسلط باشند و هنگامی که این تسلط کاهش یابد، به همان اندازه احساس تهدید و آشفتگی می کنند.

تفاوت کودکان

o برخی کودکان اضطراب جدایی بیشتری را از خود نشان می دهند،
o به نحوی که هنگام خروج مادر از فضای قابل کاوش توسط کودک بسیار برافروخته شده و هنگام برگشت نیز همان گونه خواهند بود
که برای بررسی بیشتر کیفیت این رابطه باید رابطه مراقب (مادر) و کودک مورد تحلیل و تفسیر قرار گیرد.

نشانه های اضطراب جدایی

• پریشانی هیجانی افراطی و شکایت مکرر (مانند گریه کردن، التماس به والدین برای ماندن) هنگام پیش بینی جدا شدن از خانه یا مادر.
• نگرانی مداوم درباره وقوع یک مصیبت در آینده برای منبع وابستگی (برای مثال گم شدن ، تصادف کردن یا بیمار شدن مادر)
• شکایت های مکرر و ناراحتی شدید بعد از جدا شدن از خانه
• نرس از تنها ماندن و یا چسبیدن بیش از حد به منبع وابستگی
• بی میلی یا امتناع مکرر درباره خوابیدن بدون حضور منبع وابستگی
• دیدن کابوس های مکرر با محتوای جدایی
• شکایت های جسمانی متعدد به هنگام مطرح شدن موضوع جدایی از مادر
• نیاز افراطی به مطمئن شدن از امنیت خود و در امان بودن از آسیب

توصیه هایی به مادران برای حل اضطراب جدایی کودکان

• بردن کودکان به مراکز مشاوره برای ارزیابی آزمون های روان شناختی موجود.
• مطرح کردن غیر منطقی بودن ترس های کودکان برای آنها به زبان خودشان.
• تماس چشمی مستقیم والدین با کودکان، گوش دادن به حرف هایشان و پذیرفتن شخصیت آنها با وجود همه اشتباهاتی که انجام می دهند.
• افزایش ارتباط با همسالان در قالب فعالیت های ورزشی یا فرهنگی به دور از منبع وابستگی ورزشی یا فرهنگی به دور از منبع وابستگی
• کمتر کردن کنترل های شبانه نسبت به کودک مانند سر زدن به اتاق او.
• تنها ماندن کودک در خانه حتی برای دقایقی کوتاه و یا تنها خوابیدن در اتاق خود را تقویت کنند.
• برای انجام مورد بالا باید قراردادی با هم ببندید.
• روزهایی را که کودک می تواند بدون چسبیدن افراطی، التماس یا گریه کردن، اعتراض کردن از والدین جدا شود، بررسی کنید تا ببینید در این روزها چه کارهای متفاوتی انجام می دهد.
• تقویت رابطه صمیمی میان والدین.
• فراهم ساختن یک موقعیت بازی که در آن کودک ابزار وجود کرده و تشویق به حرف زدن شود.
• نقاشی کشیدن و کشیدن تصویر یک خانه و یا خانه ای که در آن زندگی می کنید.
• والدین باید برنامه ای را ترتیب دهند که به طور هفتگی به دلیل خرید یا هر موردی از خانه برای دقایقی هم که شده خارج شده و دقایق آن را با گذشت زمان بیشتر کنید.
• همزمان با مورد بالا، از کودکان خواسته شود تا مثلاً با دوست خود به صورت تلفنی صحبت و یا با برادر و خواهر خود بازی کند.

اختلال اضطراب جدایی

• شیوع تخمین شده در کودکان سنین مدرسه ۲ تا ۴٪ و در نوجوانی ۱۰٪ است
• نسبت مرد به زن یک به یک است
• شروع آن از قبل از مدرسه تا نوجوانی است.

تشخیس علائم اظطراب جدایی :

الف) اضطراب شدید و نامتناسب از نظر رشدی که در بر گیرنده جدایی از خانه یا افرادی است
که فرد به آنها دلبستگی دارد و با سه مورد از موارد زیر نشان داده می شود :

۱)نگرانی شدید و دائمی در مورد از دست دادن یا احتمال وقوع آسیب در مورد نماد اصلی دلبستگی
۲) نگرانی شدید و دائمی در این مورد که یک واقعه نامطلوب منجر به جدایی از یک نماد اصلی دلبستگی خواهد شد .
۳) ناراحتی شدید راجعه هنگامی که جدایی از خانه یا نماد اصلی دلبستگی روی می دهد یا انتظار میرود
۴) عدم تمایل دائمی یا خود داری از رفتن به مدرسه یا جایی دیگر به علت ترس از جدایی
۵) ترس شدید و دائمی یا عدم تمایل به تنها ماندن یا بدون نماد اصلی دلبستگی در خانه یا بدون بزرگترها با اهمیت در محیط دیگر .
۶) عدم تمایل دائمی یا خودداری از به خواب رفتن بدون نزدیک بودن یک نماد اصلی دلبستگی یا خوابیدن دور از خانه .
۷) کابوس شبانه مکرر در مورد موضوع جدایی .
۸) شکایات مکرر از علائم جسمی مثل ( سردرد – دلدرد – تهوع ) هنگامی که جدایی از نماد اصلی دلبستگی روی می دهد یا انتظار می رود .

ب) مدت اختلال حداقل چهار هفته

ج) شروع قبل از ۱۸ سالگی

د )اختلال باعث ناراحتی بالینی قابل توجه یا نقص در عملکرد اجتماعی و تحصیلی یا سایر زمینه های مهم عملکرد

ه ) اختلال صرفاً در طی یک اختلال فراگیر رشد اسکیزوفرنی یا اختلال سیکوتیک روی نمی دهد
و در نوجوانان و بزرگسالان با اختلالات پانیک همراه با آگررافوبی بهتر توجیه نمی شود .

• این اختلال تجمع خانوادگی دارد اما انتقال ژنتیک آن نا واضح است
o برخی اطلاعات کودکان دچار اختلال را با والدینی که سابقه این اختلال را به علاوه اختلال پانیک فعال و افسردگی دارند
اختلال اضطراب تمایل به ایجاد شدن در نوزادان دارای مزاج مهار شده دارند
و افزایش سیستم عصبی خود مختار نشان داده شده است احتمال خطر ناتوانی اجتماعی در موارد شدید وجود دارد .

درمان

1) روان درمانی فردی :
کودکان دچار اختلال اضطراب جدایی در مورد خطرات محیطی اغراق می کنند به طوری که نگران ایمنی خود و والدینشان هستند
احساسات و نگرش آنها در درمان رفتاری و شناختی یا بینش مدار مورد توجه قرار می گیرد .

2) خانواده درمانی یا راهنمایی والدین :
در صورتی که والدین اضطراب جدایی را رواج دهند .

3) تغییر رفتار :
ممکن است در حصول موفقیت در جدایی از والدین و باز گشت به مدرسه مفید باشد .

 

 

آرامیس مشاور
روانشناسی و مشاوره
صدای آرامش