خیام و گردش دوران

خیام و گردش دوران

خیام و گردش دوران

 افسوس که نامهٔ جوانی طی شد،وان تازه‌بهار زندگانی دی شد؛حالی که ورا نام جوانی گفتند،معلوم نشد که او کیْ آمد، کیْ شد!

 افسوس که سرمایه ز کَف بیرون شد،در پایِ اَجَل بسی جگرها خون شد!کس نامد از آن جهان که پرسم از وی:کاحوالِ مسافرانِ دنیا چون شد.

 یک‌چند به کودکی به استاد شدیم؛یک‌چند ز استادی خود شاد شدیم؛پایان سخن شنو که مارا چه رسید:از خاک در آمدیم و بر باد شدیم

 یارانِ موافق همه از دست شدند،در پای اجل یکان‌یکان پَست شدند،خوردیم به یک شراب در مجلسِ عمر،دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند!

 ای چرخِ فلک خرابی از کینهٔ توست،بیداد گری پیشهٔ دیرینهٔ توست،وی خاک اگر سینهٔ تو بشکافند،بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست

 چون چرخ به کام یک خردمند نگشت،خواهی تو فلک هفت شِمُر، خواهی هشت،چون باید مُرد و آرزوها همه هِشْت،چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت.

 یک قطرهٔ آب بود و با دریا شد،یک ذرّهٔ خاک و با زمین یکتا شد،آمد شدن تو اندرین عالم چیست؟آمد مگسی پدید و ناپیدا شد.

 می‌پرسیدی که چیست این نقشِ مجاز،گر برگویم حقیقتش هست دراز،نقشی است پدید آمده از دریایی،و آنگاه شده به قَعْرِ آن دریا باز.

 جامی است که عقل آفرین می‌زندش،صد بوسه زِ مِهْر بر جَبین می‌زندش؛این کوزه‌گر دَهْر چنین جامِ لطیف-می‌سازد و باز بر زمین می‌زندش؟

اجزای پیاله‌ای که درهم پیوست،بشکستنِ آن روا نمی‌دارد مست،چندین سر و ساقِ نازنین و کفِ دست،از مِهرِ که پیوست و به کینِ که شکست؟

 عالَم اگر ازبهرِ تو می‌آرایند،مَگْرای بدان که عاقلان نگرایند؛بسیار چو تو روند و بسیار آیند.بربای نصیبِ خویش کِتْ بربایند.

 از جملهٔ رفتگانِ این راهِ دراز،بازآمده‌ای کو که به ما گوید راز؟هان بر سر این دو راهه از روی نیاز،چیزی نگذاری که نمی‌آیی باز!

 می خور که به زیرِ گِل بسی خواهی خفت،بی مونس و بی رفیق و بی همدم و جفت؛زنهار به کس مگو تو این رازِ نهفت:هر لاله که پَژْمُرد، نخواهد بِشْکفت.

 پیری دیدم به خانهٔ خَمّاری،گفتم: نکنی ز رفتگان اِخباری؟گفتا، می خور که همچو ما بسیاری،رفتند و کسی بازنیامد باری!

 بسیار بگشتیم به گِرْدِ در و دشت،اندر همه آفاق بگشتیم به گشت؛کس را نشنیدیم که آمد زین راهراهی که برفت، راهرو بازنگشت!

ما لُعْبَتِگانیم و فلک لُعبَت‌باز،از روی حقیقتی نه از روی مَجاز؛یک‌چند درین بساط بازی کردیم،رفتیم به صندوقِ عدم یک‌یک باز!

ای بس که نباشیم و جهان خواهد‌بود،نی نام زِ ما و نه نشان خواهد‌بود؛زین پیش نبودیم و نَبُد هیچ خَلَل،زین پس چو نباشیم همان خواهد‌بود.

 بر مَفْرشِ خاک خفتگان می‌بینم،در زیر زمین نهفتگان می‌بینم؛چندان‌که به صحرای عدم می‌نگرم،ناآمدگان و رفتگان می‌بینم!

 این کهنه رباط را که عالم نام است-آرامگَهِ اَبْلَقِ صبح و شام است،بزمی است که واماندهٔ صد جمشید است،گوری است که خوابگاهِ صد بهرام است!

آن قصر که بهرام درو جام گرفت،آهو بچه کرد و روبَهْ آرام گرفت؛بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر،دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟

 مرغی دیدم نشسته بر بارهٔ توس،در چنگ گرفته کلّهٔ کیکاوس،با کلّه همی‌گفت که: افسوس، افسوس!کو بانک جَرَس‌ها و کجا نالهٔ کوس؟