خودنمایی

انسان شناسی آسیب های روزمره

خودنمایی

Egotism

خودنمایی = تظاهر. خودستایی نمودن . تکبر. غرور. فخریه

show-off
Egotism = the fact of being excessively conceited or absorbed in oneself.

با خودپرستی Egoism و خودشیفتگی Narcissism و خودمحوری Egocentrism اشتباه نشود.

چو زورآوران خودنمایی مکن    بر افتاده زورآزمایی مکن .

چو میدانم قصور مایه ٔ خویش       خلاف عقل باشد خودنمایی .

خودنمایی لازم نو دولتان افتاده است              خون چو گردد مشک ناچار است غمازی کند.

show-off 1
• خودنمایی به ویژه در قالب اشکال اقتصادی آن که با واژه «ولخرجی» برای همگان آشناست، پدیده ای است جهانشمول و بسیار شناخته شده که افزون بر مطالعات روان شناسی، مطالعات جامعه شناسی و انسان شناسی بی شماری بر آن انجام گرفته است.

o انسان شناسان، با حرکت از مباحث نظری مارسل موس Marcel Mauss در رساله اش در باب «هدیه» The Gift و سپس نظریات مالینوفسکی Bronisław Malinowski درباره مناسک بومیان استرالیا، با این پدیده در چارچوب مناسکی آن با عنوان «پتلاچ».. Potlatch آشنا هستند.

o جشنی پرشکوه که در طول آن صاحب مجلس به شدت با بخشش به این و آن و با هزینه و ولخرجی های به ظاهر غیر منطقی خود اموال خود را نابود می کند تا نشان دهد می تواند این کار بکند، اما منطق روشنی مبتنی بر «مبادله» در کار است، زیرا با نشان دادن قدرت «ولخرجی» و با امتیاز دادن به این طریق، صاحب مجلس، امتیازات دیگری در زمانی دیگر به صورت مستقیم یا غیر مستقیم دریافت می کند.

o در جامعه شناسی، تورستن وبلن Thorstein Veblen ، جامعه شناس و اقتصاد دان آمریکایی اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم با کتاب معروفش «نظریه طبقه تن آسا» (1899) The Theory of the Leisure Class در موقعیت خاصی که آمریکا الگویی جهانی برای گذار به ثروت های بادآورده را به جهان می داد، موضوع مصارف تجملی Conspicuous consumption آغازگر مطالعاتی بود که اوج آنها را در کتاب «تمایز» (1979) Distinction پیر بوردیو Pierre Bourdieu می بینیم که در آن بوردیو Bourdieu برخلاف وبلن Veblen که مصرف تجملی را شکلی پیش صنعتی می شمارد، بیشتر بر جنبه تمایر دهنده مصرف Distinctive consumption تاکید دارد.

o پس از این مطالعات کلاسیک نیز، تازه‌به‌دوران‌رسیده Parvenu کسانی که از جهان افسرده و بی تجمل کمونیسم روسی برون می آمدند و در بدترین نوع سرمایه داری تجملی فرو میرفتند، واژه « نوکیسه » new rich ابداع شد.

show-off 3

• اما خودنمایی در جامعه ما از چه جنسی است؟
o می توان گفت متاسفانه و به صورت حیرت انگیز و گسترده ای از همه این اشکال.

o از لحاظ اقتصادی، ورود درآمد نفتی به ایران سبب شد که منبعی برای ثروتمند شدن ساده و بدون هیچ کفایتی فراهم شود که بیشتر از آنکه برای رسیدن به آن نیاز به اطلاعات و دانش و مهارت باشد، فرومایگی و فاسد بودن و دنباله روی و بی شخصیتی را طلب می کرد:
o صفاتی که در پنجاه سال اخیر هرگز با کمبود آنها در جامعه خود روبرو نبوده و برعکس شاهد صعود حیرت آورشان در همه عرصه ها بوده ایم.
o روستاییانی که به شهرها مهاجرت می کردند یا به صورت نطفه ای از این صفت برخوردار بودند که در شهر در آنها تشدید می شد و یا آن را به صورتی خودکار درشهر با اقتصاد انگلی اش تجربه کرده، درونی می کردند.
o بدین ترتیب به ویژه با گستره بزرگ مهاجرت ها در فاصله ۱۳۳۰ تا ۱۳۷۰، ترکیبی هیولاوار پا به عرصه می گذاشت: موجوداتی که ظاهراً از پایین ترین لایه های جامعه ای فقر زده و محروم از همه چیز بیرون آمده بودند و به ناگهان به همه ثروت های مادی قابل تصور می رسیدند.
o یا کسانی که از موقعیتی روستایی و بی بهره از هر قدرتی ناگهان خود را در راس قدرت های مهمی می یافتنند با هزاران نفر در زیر دستور و اراده شان.
o البته این امر را نمی توان به مهاجرت روستا – شهری محدود کرد بلکه در خود شهرها نیز با زیر و روشدن گروه های قدرت و ثروت به شدت قابل مشاهده بود.

• در این حال، چنین گروه ها همواره وحشتی وسواس آمیز داشتند:

o احساس خطر از اینکه به وضعیت پیشین خود بازگردند. از این رو چنان در رذالت و شرارت پیش می رفتند که گوی سبقت را از تمام پیشینیان خود می بردند و افزون از این، دائم قدرت فیزیکی خود، قدرت مالی خود، و رفته رفته قدرت و سرمایه فرهنگی خود (تحصیلات و مدارک) را به رخ همه و به ویژه کسانی که از این قدرت ها محروم بودند می کشیدند تا هم به دیگران و هم به خصوص به خود اطمینان خاطر بدهند که واقعاً صاحب این همه ثروت و قدرت و «فرهنگ» و «دانش» هستند.

o خود نمایی بدین ترتیب به صورتی گسترده در تمام اقشار و گروه ها و به نمایش کشیدن همه چیز رشد کرد و چون اقتصاد به سمت پولی شدن می رفت، برای بسیار از «نوکیسگان» اقتصادی و فرهنگی، پول به معیار همه ارزش ها تبدیل شد که به آنها امکان می داد همه چیز را بخرند: از سمت های مدیریتی گرفته تا مدارک دانشگاهی، از مسکن های کاخ مانند تا سبک های زندگی اشرافی و به اصطلاح «مدرن غربی».

o و خودنمایی بدون شک مرحله بعدی بود که باید به میان می آمد و همه چیز را به فساد می کشید: کسانی که مدیریت برای خود خریده بودند به هر قیمیتی تمایل داشتند که کار پیشینیان خود را نفی کرده و دائما از خود طرح های ویرانگری عرضه کنند که بهای تخریبش را دیگران باید می پرداختند؛  آنهایی به مدارک تحصیلی بالا رسیدند، دوست داشتند بقیه آنها را «پروفسور» و «استاد» و «دکتر» خطاب کنند، دائما واژگان انگلیسی و فرانسه در صحبت هایشان به کار میبردند،
از «تجربه زندگی در خارج» صحبت می کردند و نام های این و آن متفکر مشهور و مدرن و «پسا مدرن» را بر زبان می راندند؛  گروهی که حتی به دانشگاه راه نبرده بودند به برکت پول خود می توانستند در کلاس های لوکس و روشنفکرانه پای صحبت کسانی  که آنها هم پیش از ایشان این مسیر را رفته بودند و حالا به مرادی برایشان تبدیل شده بودند بنشینند و کتاب های «اساتید» ایرانی و خارجی را زیر بغل بزنند، در کتابخانه های مدرن رژه بروند و در کافه های «روشنفکرانه» قهوه بخورند یا به تماشای نمایشگاه دوستان بروند،
o برخی هم که شانس بیشتری داشتند، از اینکه اینجا و آنجا عکس خود را با تیترشان چاپ شده و کتاب های تالیف و ترجمه خود را در ویترین مغازه ها می دیدند ، لذت می بردند و برای این کار حاضر بودند پول زیادی هزینه کنند تا کسانی دیگر برایشان کتاب در بیاورند و یا مقاله بنویسند و از آن بدتر خود می توانستند ناشر کتاب و نشریه و روزنامه بشوند.

show-off 2

o آنها مسکن های پر شکوه به دست آورده بودند، آنها مهمانی های عجیب و غریب می دادند، آنها جلسات تماشای فیلم خانگی می گذاشتند و یا در جشنوارهای داخلی لباس ها و آرایششان را به نمایش می گذاشتند و همه را به تماشای «ثروت» خود فرا می خواندند و آنها که سبک های زندگی جدید برای خود ساخته بودند از این پس قرار خود را در استخرهای لوکس یا در سوناها می گذاشتند و کلوب های اشرافی به راه انداختند.

o آنها با اشرافی گری و نوکیسگی، خرید خودروهای میلیاردی و لباس های میلیونی، حقارتی طولانی مدت را جبران می کردند وهراسی بیمار گونه از اینکه همه این ها روزی به پایان برسد و آنها مجبور باشند به یک زندگی که دیگر آن را حقیر می پنداشتند بازگردند، و مجبور به زحمت کشیدن برای نان درآوردن بشوند، کسی از آنها واقعا برای مدارکشان حسابی پس بخواهد
و یا منشاء ثروت هایشان از آنها پرسیده شود.

o بدین گونه بود که خودنمایی به ابزاری تبدیل شد در آن واحد برای به خلسه در آمدن در یک جامعه بیمار و یک راه مطمئن برای خودکشی اجتماعی.