ماهیت هیجان

 هیجان

تعریف هیجان

o       هیجان یعنی واکنش کلی،شدید و کوتاه ارگانیسم به یک موقعیت غیره منتظره، همراه با یک حالت عاطفی خوشایند یا نا خوشایند. هیجان ترجمه انگلیسی Emotion است. از نظر ریشه لغت ، Emotion یعنی عاملی که ارگانیسم را به حرکت در می آورد. مثلاً، خشم عاملی است که فرد را از خود بی خود می کند: شادی ،غم، ترس و نگرانی نیز می توانند نمونه های خوبی از هیجان باشند.

o       درست است که خشم ،ترس،اندوه، تنفر، شگفتی، حسادت، غبطه و شرمندگی ، همه جزء هیجان ها به حساب می آیند، تعریف کردن همه  این حالت ها کار بسیار دشواری است.

o       این حالت ها بخش های مهم زندگی عاطفی را تشکیل می دهند، زیرا در موقعیت های ذهنی مهم تجلی می کنند. ویژگی حالت های هیجانی این است که اختلال های روانی و فیزیولوژیک به همراه می آورند. بخش ظاهری این اختلال ها جلوه هیجان نامیده می شود.

ماهیت هیجان

o       در روان شناسی، هیجان ها جایگاه بسیار حساس و بنیادی دارند، زیرا رابطه  آنها با نیازها و انگیزش ها بسیار نزدیک است و می توانند ریشه بسیاری از اختلالهای روان تنی را تشکیل دهند.

o       هیجان ها حتی می توانند سلامت انسان را تضمین کنند. مثلاً ، ترس موجب می شود که انسان خود را از خطر محفوظ بدارد و خشم موجب می شود که به دشمن حمله کند.

o       به رغم تلاش های بسیار گسترده ای که فلاسفه ،فیزیولوژیست ها و روان شناسان ،برای تبیین هیجان ها ،به عمل آورده اند ، ماهیت و شیوه عمل آنها هنوز به طور روشن بیان نشده و به حالت فرضیه باقی مانده است.

o       این محققان ،مخصوصاً جلوه های فیزیولوژیک هیجان ها (تغییرات ضربانهای قلب و تنفس ،سست شدن اسفنگترها ،خشک شدن دهان ،عرق کردن ،….)، اثر آنها روی عملکردهای ذهن (افزایش تلقین پذیری، کاهش کنترل ارادی) و رفتارهای ناشی از هیجان ها (گریه ها ،خنده ها، فرار کردنها،پنهان شدنها …) را مطالعه کرده اند.

o       این مطالعات نشان داده است که در ظهور و تکوین جلوه های هیجان، فرهنگ سهم بسزایی دارد. مثلاً، در چین ، وقتی انسان ها خشمگین می شوند، چشمهای خود را گرد می کنند . با این همه ، شرایط تولید هیجان و پایه های روانی –فیزیولوژیک آن هنوز بخوبی شناخته نشده است.

o       هیجان ،نه تنها به ماهیت عامل هیجان زا، بلکه به خود فرد، حالت فعلی جسمی و ذهنی، شخصیت، تاریخچه زندگی شخصی و تجربه های قبلی او نیز وابسته است .

o       درست است که در برخی شرایط استثنایی، هیجان های گروهی به وجود می آید، و برای اکثریت مردم معنای یکسانی پیدا می کند (مانند ترس ناگهانی از زمین لرزه یا بمباران شهر از طرف دشمن)، اصولاً هیجان یک احساس فردی است. یعنی ، ممکن است یک موقعیت معین فردی را کاملاً خشمگین کند یا بترساند، اما در مورد دیگری هیچ واکنشی به وجود نیاورد. برای تایید این گفته، می توان روزهای موشک اندازی رژیم عراق به شهرهای ایران یا بمباران شهرها را به یاد آورد. کسانی که آن روزها را به چشم دیده اند، هیجان های کاملاً متفاوت افراد را نیز مشاهده کرده اند . بودند کسانی که چند لحظه ای واقعاً لال می شدند، سردرد می گرفتند، داد و فریاد می کردند، می لرزیدند یا در جایی پنهان می شدند و…. در مقابل ، کسان دیگری نیز بودند که مقابله ضد هوایی های ایران با هواپیماهای عراقی را به آتش بازی تشبیه می کردند و گاهی حتی از رختخواب خود نیز بلند نمی شدند !

o       به طور کلی، هیجان زمانی به وجود می آید که فرد غافلگیر شود یا موقعیت از تحمل او فراتر رود. هیجان در واقع بیانگر عدم سازگاری فرد با موقعیت و تلاش ارگانیسم برای برقراری تعادلی است که به طور موقت از بین رفته است. بنابراین، می توان گفت که هدف هیجان برقراری تعادل و حفظ موجودیت ارگانیسم است.

 

واکنش های فیزیولوژیک هیجان

o       می توان گفت که هیجان یک مجموعه روانی –فیزیولوژیک است و نشانه های عضوی آن تنوع زیادی دارد. بنابراین، اگر تصور کنیم که هر هیجان واکنش های فیزیولوژیک خاص خود را دارد، کاملاً ساده اندیشی خواهد بود.

o       وقتی هیجان شدید و زودگذر است، واکنش های فیزیولوژیک آن یکنواخت تر از موقعی است که هیجان ملایم و طولانی است. کند یا تند شدن جریان خون و تنفس و انقباض های رگ های سطحی (رگهای ریز) از جمله واکنشهایی است که در هیجانهای غم ،شادی ، خشم و ترس شدید دیده می شود.

o       وقتی هیجان ملایم و طولانی است، مثلاً هیجان حسادت، واکنش های فیزیولوژیک آن متفاوت از واکنش های یک هیجان شدید است. در هر صورت، رابطه بین نوع هیجان و واکنش های جسمی آن یک رابطه ساده و بدون ابهام نیست.

o       در واکنشهای فیزیولوژیک هیجان، نوعی برانگیختگی و فرو ریختگی دیده می شود، که در عین حال ترکیب های متفاوت دارند. مثلاً هیجان غم می تواند به شکل افسردگی جلوه کند. بدین ترتیب که حالات زیر در فرد دیده شود:

i  -کوفتگی ، ii – سستی ، iii- خمیدگی قد،  iv – افتادن شانه ها و دستها، v – انجماد چهره ، vi – بی حرکتی بدن ، vii – بی حالتی نگاه ،viii –  کند شدن گردش خون و تنفس ،ix- بی حس شدن عضلات، x –  فعال نبودن ذهن .

همچنین هیجان غم می تواند شکل فعال به خود بگیرد، که در آن صورت: -i   – تحرک جسمی و روانی ،ii -فریادها،iii -گریه ها ،iv- ناله ها، v-فعالیت های بیش از حد دستگاه های تنفس و گردش خون مشاهده خواهد شد.

 بنابراین ،فیزیولوژی غم فعال، از برخی جهات، به فیزیولوژی شادی فعال شباهت خواهد داشت. برعکس ،فیزیولوژی غم غیرفعال، از برخی جهات، یادآور فیزیولوژی شادی آرام خواهد بود.

 

ابزارهای مطالعه هیجان

o       مطالعه واکنش های فیزیولوژیک هیجان، با ابزارهای ویژه و با آزمایش انسان ها و حیوانات انجام می گیرد. جریان خون با قلب نگار و نبض نگار، که ضربان قلب یا رگها را ثبت می کنند، مطالعه می شود. حجم نگار ، تغییرات حجم اعضا (تغییرات کُند حاصل از انقباض ماهیچه های رگها و تغییرات همزمان ضربان قلب یا نبض) را ثبت می کند. فشار خون سنج، فشار موج خون را اندازه می گیرد. دم نگار، تغییرات حجم قفسه سینه و شکم را، که در اثر تنفس حاصل شود،ثبت می کند. لوله هایی که به معده، اثنی عشر و روده فرستاده می شوند، انقباض های آنها را ثبت می کنند. با گالوانومتر، دگرگونی های الکتریکی پوست (بازتاب گالوانیک) اندازه گیری می شود. نمونه برداری از خون و ادرار ایجاب می کند که از روش های تجزیه  شیمیایی معمولی استفاده شود.

o       آزمایشهایی که هم در مورد انسان های طبیعی (مقایسه حالت عادی با حالت هیجانی ) و هم در مورد افراد بیمار انجام گرفته ، اجازه داده است که این مطالعات با گستردگی بیشتری دنبال شود. همچنین این آزمایش ها اجازه داده است که مدت حالات هیجانی در بیماری های مختلف (افسردگی و برانگیختگی بیش از اندازه) مورد بررسی قرار گیرد. در مورد حیوانات، آزمایش های مربوط به هیجان را با قطع اعضا و قسمت هایی از دستگاه عصبی، که به نظر می رسد در تولید هیجان نقش داشته باشند، انجام داده اند .  با این آزمایشها توانسته اند مراکز مربوط به هیجان ها را کشف کنند و به اهمیت آنها پی ببرند.

ادامه برگه های بعد

Pages: 1 2 3 4 5 6

Pages ( 1 of 6 ): 1 2 ... 6بعدی »