کابوس

خواب دیدن یا رؤیا

کابوس و مشکلات مرتبط با آن

وقفه تنفسی در خواب – حمله خواب – تن‌انداختگی – بختک – توهم پیشاخواب – توهم پیشابیداری – خوابگردیترور شب

dreaming_8

کابوس

o       کابوس ها رؤیاهایی ترسناک و اضطراب آورند. کابوس ها حتی پس از این که فرد از خواب بیدار می شود هم باعث اضطراب و ترس او می شوند. افراد از هر سنی دچار کابوس میشوند، اما این موضوع در کودکان شایع تر است. کابوس ها معمولاً قبل از سن ۱۰ سالگی آغاز میشوند و دختران را بیشتر از پسران می آزارند.

به جز مورد اختلال استرس پس از سانحه PTSD، به طورکلی کابوس ها نشان دهنده هیچ گونه شرایط خاص پزشکی و روانشناختی نیستند. بیشتر کودکان و بزرگسالان گاهی اوقات دچار کابوس می شوند. به طور کلی کابوس درمان نیاز ندارد.

با این حال، امکان وجود هر گونه مشکلات اساسی پزشکی و روانشناختی نباید منتفی شود. اگر اضطراب، افسردگی و یا استرس باعث کابوس شود، مشاوره و یا تکنیک های کاهش استرس توصیه می شود. در مواردی، ممکن است داروهایی برای اختلالات خواب توصیه گردد.

اگر کابوس ها مدت زمانی طولانی باقی بمانند و الگوی خواب فرد را به هم بریزند، می توانند به مشکل تبدیل شوند. زیرا این وضعیت می تواند به بی خوابی و ایجاد اِشکال در عملکرد فرد در طول روز منجر شود. در این شرایط فرد می تواند با پزشک درباره کابوس های شبانه اش مشورت کند. پزشک پرسش هایی درباره استفاده فرد از محرک هایی مانند کافئین و الکل و نیز مصرف داروهای دیگر می پرسد.

آزمایش خاصی هم برای تشخیص کابوس ها وجود ندارد، ولی در برخی از کشورها پزشک ممکن است به فرد توصیه کنند مطالعه خواب انجام دهد. در مطالعه خواب، فرد شب را در یک آزمایشگاه سپری می کند و حس گرها بر ضربان قلب، امواج مغز، تنفس، کاهش میزان اکسیژن خون،  حرکات چشم، حرکات پا و تنش عضلانی او نظارت می کنند.

اصطلاح پزشکی برای کابوس، خواب‌پریشی یا پاراسومنیا Parasomnia  است.  در اوایل سال 1۲۰۱۲ ، کلینیک مایو Mayo Clinic  اعلام کرد که از پرازوسین Prazosin، که یک داروی فشار خون است، برای درمان کابوس های مربوط به اختلالات استرس پس از سانحه استفاده می کند.

o       کابوس ها می توانند در نتیجه عوامل مختلفی ایجاد شوند، از جمله:

        i.            فیلم های ترسناک، کتاب ها و یا انواعی از بازی های رایانه ای درست قبل از رفتن به رختخواب

       ii.            بیماری یا تب

      iii.            داروهایی مانند داروهای ضد افسردگی، داروهای ضد درد نارکوتیک و باربیتورات ها

      iv.            استفاده بیش از حد از خواب آورها

       v.            استفاده از الکل و سوء مصرف داروها

      vi.            کنار گذاشتن قرص های خواب آور و یا داروهای ضد درد مخدر

     vii.            استرس، اضطراب یا افسردگی

    viii.            وقفه تنفسی در خواب یا آپنه خواب Sleep Apnea . آپنه خواب به وضعیتی اطلاق می شود که در آن در طول خواب، تنفس برای مدت کوتاهی بین ۱۰ تا ۳۰ ثانیه متوقف میشود.

      ix.            حمله خواب یا نارکولپسی .Narcolepsy . اختلالی در خواب که با خواب آلودگی شدید در طول روز شناخته می شود. این اختلال با چرت زدن سریع و یا حملات خواب دنبال می شود.

      x.            اختلال استرس پس از سانحه PTSD

dreaming_9

مواجهه با کابوس

o       تغییر شیوه زندگی می تواند به کاهش تعداد کابوس ها کمک کند. به عنوان مثال :

       i.            ورزش منظم

       ii.            محدود کردن میزان استفاده از الکل و کافئین

      iii.            اجتناب از استفاده از آرام بخش ها

      iv.            به کارگیری تکنیک های تمدد اعصاب مانند یوگا، تای چی و یا مدیتیشن قبل از خواب

       v.            رفتن به رختخواب در یک ساعت معین در شب و بلند شدن از رختخواب در یک ساعت معین از صبح

o       اگر کودکی کابوس های زیادی دارد، می توان او را تشویق کرد درباره شان صحبت کند و برایش توضیح داد که کابوس ها نمی توانند به او صدمه بزنند.

روش های دیگر عبارتند از:

        i.            ایجاد زمان خواب منظم برای رفتن به رختخواب

       ii.            کمک به کودک برای این که با تمرین تنفس عمیق، آرام تر و راحت تر شود

      iii.            کودک پایان کابوس را بازنویسی کند

      iv.            کودک یک مجله رؤیا داشته باشد

       v.            به کودک اجازه داده شود جانوران، پتو و یا چیزهای دیگر را در شب کنار خود داشته باشد

      vi.            وجود نور در تاریکی شب و باز گذاشتن درب اتاق در شب هم می تواند مفید باشد

 

وقفه تنفسی در خواب

o       وقفهٔ تنفسی درخواب یا قطع تنفس در خواب یا آپنه خواب Sleep Apnea  یک اختلال است که باعث توقف تنفس برای مدت کوتاهی در طول خواب می‌شود. این دوره‌ها آپنه Apneas  نامیده می‌شود. آپنه‌ها «معمولاً» بین ۱۰ تا ۳۰ ثانیه طول خواهند کشید و در موارد شدید، آپنه‌ها می‌توانند صدها بار در هر شب تکرار شوند. شخص با احساس خفگی به دفعات مکرر از خواب می پرد، هر کدام از آنها می‌تواند تا ۲ دقیقه نیز به طول انجامد، خود فرد معمولاً از آنها مطلع نمی‌گردد.

آپنه‌ها می‌توانند باعث شوند که فرد نتواند به خوبی در طول شب به خواب رود، و همین امر باعث می‌شود که افراد مبتلا به آپنه خواب در طول روز کمتر به حالت آماده باش قرار گیرند، این می‌تواند به حوادث غیرقابل جبرانی در طول روز منجر شود. افراد مبتلا به آپنه خواب درمان نشده، تا هفت برابر بیشتر از افراد عادی در تصادفات وسایل نقلیه موتوری دخیل می‌باشند.

همچنین خطر ابتلاء به فشار خون بالا در افراد مبتلا به آپنه خواب درمان نشده، بیشتر می‌باشد. o       وقفهٔ تنفسی درخواب به طولانی و یا نامنظم شدن فاصله زمانی دم و بازدم گفته می‌شود. این ناهنجاری بخصوص در سالمندان و افراد چاق سبب بروز اختلال جدی در خوابیدن می‌شود.

o       آپنه خواب عبارتست از وقفه تنفس بیش از ۱۰ ثانیه ضمن خواب، سه نوع آپنه تقسیم بندی شده است.

       i.            آپنه می‌تواند انسدادی باشد یعنی در اثر انسداد در راههای هوایی فوقانی بوجود آید،

      ii.            می‌تواند مرکزی بوده یعنی به علت مشکلات مغزی ایجاد شود

     iii.            می‌تواند مختلط باشد.

 

حمله خواب

o       حمله‌های خواب در ساعات بیداری را حمله خواب یا خواب‌تازش یا نارکولپسی Narcolepsy  می‌گویند. خواب‌تازش یکی از اختلالات خواب است و عبارت است از میل ناگهانی و مقاومت‌ناپذیر به خواب. مبتلایان به حمله خواب، درپی هیجان‌های شدید دچار گرفتگی ماهیچه می‌شوند. بسیاری از این بیماران به فلج خواب نیز مبتلا هستند.

نوجوانان پسر دچار مراحل حمله خواب طولانی می‌شوند و پس از بیدار شدن از خواب احساس گرسنگی می‌کنند.

o       بیماری خواب‌تازش با پنج علامت :

       i.            خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز،

      ii.            تن‌انداختگی (کاتاپلکسی)،

     iii.            فلج خواب (بختک)،

     iv.            توهم پیشاخواب (هیپناگوژیک)

      v.             توهم پیشابیداری (هیپنوپامپیک) مشخص می‌شود.

خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز علامت اصلی و اولیه در خواب‌تازش است. دمای بدن مبتلایان به حمله خواب، پس از بیدار شدن افزایش می‌یابد و گاهی خُلق آن‌ها نیز تغییر خواهد کرد. معمولاً مبتلایان به حمله خواب دچار افسردگی هستند. حمله خواب از طریق محرک‌های دستگاه عصبی مرکزی درمان می‌شود.

شیوع این بیماری ۵۰ تا ۲۵ مورد در هر ۱۰۰هزار نفر است؛ مردان به‌طور یکسان درگیر این بیماری می‌شوند و اوج بروز سنی آن دههٔ دوم و سوم زندگی است؛ با این حال ممکن است قبل از پنج‌سالگی و بعد از ۴۰ سالگی هم دیده شود.

 

تن‌انداختگی

o       کاتاپلکسی Cataplexy  یا تن‌انداختگی، نوعی بیماری است، بدین معنی که شخص به هنگام حالات هیجانی قوی یا خنده و گریه شدید، اختیار عضلانی بخش‌هایی از بدن خود را از دست می‌دهد و به زمین می‌افتد، اما هم‌چنان به‌هوش است. منشا این اختلال نادر معمولاً تخریب خودایمن Orexin است. کاتاپلکسی معمولاً از نشانه‌های مهم دچار بودن به حمله خواب است و به تنهایی بسیار نادر است. در حدود ۷۰ درصد از افراد دچار به حمله خواب از کاتاپلکسی نیز رنج می‌برند.

 

بختک

o       فلج خواب Sleep Paralysis  که در میان عوام به “بختک” معروف است، نوعی اختلال خواب است. حالتی است که معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و در این مدت شخص پس از بیدار شدن از خواب و یا گاهی پیش از به خواب رفتن، توانایی انجام حرکات ارادی از خود ندارد و این حالت معمولاً با ترس همراه است.

در فلج خواب معمولاً یک یا چند مشخصهٔ زیر وجود دارد:

       i.            عدم توانایی در صحبت کردن، حرکت دادن بدن، دست و پا و معمولاً عدم توانایی در بازکردن پلک چشم.

      ii.            احساس ترس و حتی توهمات شنیداری ، مثل قدم‌هایی که نزدیک می‌شوند، یا زمزمه در گوش، دیداری، لمسی، خفگی، سنگینی روی قفسهٔ سینه و… که به آن‌ها توهمات خواب یا هیپناگوژیک Hypnogogic  می‌گویند.

o       در طی خواب در مرحلهٔ حرکات سریع چشم REM، یعنی مرحله‌ای که رویابینی در آن روی می‌دهد، مغز انتقال سیگنال‌های عصبی بسوی عضلات اسکلتی (به استثنای عضلهٔ دیافراگم و عضلات حرکت دهنده تخم چشم) را متوقف می‌سازد، تا شما رویاهای خود را برون‌ریزی نکنید. یعنی مثلاً وقتی خواب می‌بیند در حال دویدن هستید، از رختخواب بلند نشوید و شروع به دویدن کنید. هنگامی که شما قصد دارید از خواب بیدار شوید، مغز مجدداً کنترل عضلات را به دست می‌گیرد. اما گاهی اوقات قبل از اینکه مغز کنترل عضلات اسکلتی را بدست گیرد تا عضلات از حالت فلج بودن خارج گردند، شما هشیاری خود را باز می‌یابید که نتیجهٔ آن احساس هراس آور فلج بودن بدنتان خواهد بود.

نقطهٔ مقابل این عارضه زمانی است که مغز در برخی افراد در مرحلهٔ رویابینی انتقال سیگنال به سوی عضلات اسکلتی را متوقف نمی‌کند باعث می‌شود که آن‌ها هنگام رویا دیدن دست‌ها و پاهای خود را تکان دهند و یا در موارد شدیدتر دچار خواب‌گردی شوند.

o       موارد زیر باعث افزایش ریسک فلج خواب می‌شوند

      i.            کسانی که بطور طاق باز و رو به پشت می‌خوابند، بیشتر به فلج خواب دچار می‌شوند.

     ii.            برنامهٔ خواب نامنظم و محرومیت از خواب.

     iii.            افزایش استرس و اضطراب.

     iv.            تغییرات ناگهانی در سبک و یا محیط زندگی.

      v.            مصرف قرص‌های خواب آور و آنتی هیستامین‌ها.

 

توهم پیشاخواب

o       توهم پیشاخواب یا هیپناگوژیک Hypnogogic  به معنای درک حسی اشتباه (توهم) در لحظات به خواب رفتن می‌باشد. این اختلال جزو نشانه های اختلال خواب نارکولپسی میباشد. هیپناگوژیک تجربه حالت گذار از بیداری به خواب است. حالت خواب آور هوشیاری ، طی شروع خواب. در مقابل، بی خواب کننده نشان دهنده شروع بیداری.

 

توهم پیشابیداری

o       توهم پیشابیداری یا هیپنوپامپیک Hypnopompic  به درک حسی اشتباه (توهم) در لحظات بیدار شدن از خواب اشاره دارد. این اختلال یکی از نشانه های اختلال خواب نارکولپسی می باشد.

 

خوابگردی

o       خوابگردی Sleepwalking یا Somnambulism یا Noctambulism  قدم زدن و انجام دادن کارهایی به صورت نیمه‌خودکار در ضمن خواب است،  بی‌آنکه شخص در بیداری آنچه را انجام داده به یاد آورد. اصولاً خوابگردی منشا خانوادگی دارد و ارثی است.

خوابگردی یکی از اختلالات خواب است که در رشته روان‌شناسی خواب مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرد. در این حالت بدن بیدار و ذهن در خواب است. در این حالت ممکن است بیمار در خواب راه برود، بدود، لباس بپوشد، حمام یا ادرار کند، رانندگی کند، اشیاء را پرت کند، و حتی کسی را به قتل برساند.

بر اساس برخی منابع آماری، هجده درصد جمعیت جهان خوابگرد هستند. آمار هم چنین نشان می‌دهد که ۱۶ درصد کودکان در ایالات متحده آمریکا، خوابگرد هستند. حدود ۸۷ درصد خوابگردان مرد هستند. بعضی خوابگردها در حین خوابگردی چشم خود را نمی‌بندند. خوابگردی ممکن است زمان کوتاهی مانند ۳۰ ثانیه و ممکن است زمان زیادی مانند ۳۰ دقیقه طول بکشد. خوابگردی را از طریق درمان دارویی به سادگی می توان درمان کرد.

 

ترور شب

o       کابوس همچنین با «ترور شب» یا ترور خواب یا هراس شبانه Night Terror  متفاوت است. هراس شبانه از اختلالات خواب است که در دانش روان‌شناسی خواب مورد بررسی و مطالعه قرار می‌گیرد. شخص مبتلا به هراس شبانه، با ترس شدید از خواب برمی خیزد در حالی که هنوز خواب است. این حالت نوعی از خواب تجزیه ای است. هراس شبانه بیش‌تر در بین کودکان و به ویژه دختران بین دو تا شش سال رایج است. در بین بزرگسالان، زنان بیش‌تر مبتلا به هراس شبانه هستند. هراس شبانه معمولاً به عنوان علامتی شدیدتر از کابوس تلقی می‌گردد.

ترور شب رؤیا نیست و بیشتر شبیه به یک واکنش ناگهانی از ترس است که در طول گذار از یک مرحله خواب به مرحله دیگری اتفاق می افتد. کودکانی که ترور شب را تجربه می کنند در این میان می خوابند و معمولاً این حادثه را در صبح به یاد ندارند. گاهی اوقات افراد بالغ هم این ترس شدید را تجربه می کنند و به طور محدودی آن را به یاد می آورند. افراد بالغ هم ممکن است ترور شب را تجربه کنند و آن را به طور محدودی به یاد آورند.