عبور از میان، گریز نه

فرزانگی بالینی

عبور از میان، گریز نه

“Not out, but through.”

• یونگ Jung یکی از رویاهای خانم بیماری را، که خودِ بیمار در آن نقش اساسی داشت، بازگویی کرد :
شیرهای درنده یک دایره بسیار خطرناکی به وجود آورده بودند، در وسط دایره، گودالی وجود داشت که پر از مواد داغ مذاب بود. او می دانست که از دست شیرها، مجبور است به داخل گودال داغ بپرد و در آن فرو رود. او پرید و به نوعی در آتش سوخت. فقط یک شانه او بیرون و سالم ماند.
o من او را تحت فشار گذاشتم و گفتم: نه، شانه نباید بیرون بماند، عبور کامل! Not out, but through it.

• هنگامی که بیماری برای درمان رجوع میکند، معمولا از دکترش می خواهد که: او را از وضعیت و مشکلش برهاند، علائم و یا حالت بد ذهنیش را خنثی کند.
با بیشترین سرعت ممکن درد و رنجش را کاهش دهد. به سرعت و به راحتی مشکلش را حل کند. و البته این خواست ها قابل درک است.

• این دقیقا همان چیزی است که روش های درمانی معاصر، مانند داروهای روان گردان، CBT و حتی DBT برای تسکین علایم بیماری ها استفاده میشوند.
 (Cognitive Behavioral Therapy (CBT رفتار درمانی شناختی
(Dialectical Behavior Ttherapy (DBT رفتار درمانی ديالکتيک

اما تمام این روش ها درمان تسکینی یا سرکوبی علائم هستند. حقیقت این است که از نظر روانشناسی، سرکوب علائم بدون پرداختن به اساس مشکل، تنها یک راه حل موقت است. و در ادامه، علایم شدیدتر برمیگردند.  پس نیاز به سرکوب گری قوی تر و قوی تردر طول زمان خواهد بود. o داروی بیشتر. o درمان بیشتر.

• یزشکان و روانکاوان و ناخودآگاه، بیمارانشان فهمیدند که:
o علایم بیماری ها را نباید سرکوب کرد، علایم بیماری ها را نباید نادیده گرفت،
o بلکه باید از میان مشکلات عبور کرد، نه از اطراف مشکلات گذشت، نه از روی مشکلات گذشت، نه از زیر مشکلات گذشت، باید از میان مشکلات گذشت.
. Not around it. Not over or under it. But right through it

عبور از میان مشکلات یعنی چه؟
این زمینه اغلب در درمان ها پیش می آید، به ویژه هنگام عدم احساس به مقابله با ترس های عمیق،
درد و رنج های مقاوم،  نگرانی های مقاوم.  در رو به رو شدن با ناخودآگاه بیمار.
بیمار به طور غریزی می خواهد برود. از صندلی داغ روان درمانی بگریزد.

 

• اما کار درمانگر چیست؟
کار یونگ Jung در رویا و در واقعیت بیمار خود،  مانند نقش ویرژیل در دوزخ – کمدی الهی -دانته- Dante Virgil in The Divine Comedy: Inferno  ، o هدایت دقیق و مهربانانه،  تسهیل در غوطه وری کامل بیمار در شعله های آتش.  سقوط به دوزخ شخصی خود.  آهسته.آهسته،  در اندازه های مشخص، قطره قطره.  تا در نهایت، کاملا به درون، تا عمق کامل.  و اکنون، و تنها پس از غوطه کامل،  دیگر سرکوب لازم نیست.

• پیشنهاد کیمیاگران باستانی: تا زمانی که عنصر مخرب خود را عمیقا غرق نکنید،  نمیتوانید خلاقانه تبدیل شوید.

 

پیوست ۱

تحلیل و تجزیه شخصیت ویرژیل
در کتاب کمدی الهی- دوزخ

ویرژیل نمایانگرDante همه فضائل نجیب منسوب به یک رومی کامل است. او نماینده عقل و خرد است. او یک راهنمای کامل است. در ادامه سفر پیشرفت، و بسته به وضعیت، درمان دانته را تغییر میرهد. مهمتر از همه، ویرژیل بسیار حامی و محافظ دانته است. در مواقی، او دانته را برای اظهار همدردی توبیخ میکند، به دانته یادآوری میکند که این روح های سر در گم برای مجازات اینجایند، و مجازات توسط خداوند برای یک طرح بزرگتر طراحی و دیکته شده است.

ویرژیل بسیار مراقب است تا صبورانه تمام توابع جهنم و قسمت های مختلف آن را توضیح دهد.  ویرژیل به طور مداوم نگران رفاه دانته است، و او می داند که دانته به او وابسته است. در زمان هایی که ویرژیل خودش با برخی از سایه ها مشکل دارد، به دانته می گوید در پشت صبر کند، چرا که او نمیخواهد دانته بترسد، آخر دانته به طور کامل وابسته به او است، ویرژیل یک راهنماست. هم جغرافیای جهنم را میشناسد. هم یک راهنمای معنوی است.

نهایتا، حتی در قسمت های پایین جهنم، ویرژیل دانته را سرزنش میکند. که چرا برای کسانی که سزاوار مجازات هستند دلسوزی میکند؟ کار بزرگ ویرژیل، سخت شدن قلب دانته است. سرسختی در برابر وحشیانه ترین سایه های سر در گم در جهنم. او موفق میشود، او به دانته نشان میدهد که چگونه با صعود به پای شیطان، در مقابلش بایستد. و سپس دانته ایستاده و حتی ستارگان جلوتر از برزخ را میتواند ببیند.

پیوست ۲

«کمدی الهی»

در درجه اول یک اثر شاعرانه استادانه بسیار عالی است. دانته با این مجموعه نه تنها بزرگترین اثر ادبی کشور خود را آفریده بلکه «زبان» مملکت ایتالیا را پی‌ریزی کرده است . پیش از دانته مردم هر ایالت ایتالیا به لهجه‌ای خاص حرف می‌زدند که میان آن و زبان نواحی دیگر اختلاف بسیار بود؛ زبان علمی، زبان لاتین بود ولی این زبان فقط مورد استفاده خواص بود و بدرد مردم عادی نمی‌خورد، و چون مسلم بود که باید خواه ناخواه یک زبان «ایتالیایی» برای خواندن و نوشتن بوجود آید ، ایتالیائی‌ها بی‌آنکه خود متوجه باشند در انتظار زبان و زبان‌سازی بودند که می‌بایست مشکل آنرا حل کند. احتمال هم می‌رفت که زبان «پروونسال» جنوب فرانسه زبان رسمی ایتالیا شود، ولی وقتی‌که دانته اثری بعظمت «کمدی الهی» بزبان ایالت «تکانا» ساخت برای هیچکس تردیدی نماند که از آن پس این زبان ، زبان رسمی ایتالیا خواهد شد و چنین نیز شد.

خود دانته حکایت می‌کند که روزی در خیابان زنی را دید که او را به زن دیگری که همراهش بود نشان داد و گفت: «این همان کسی است که به جهنم رفته و برگشته است» – و آن دیگری با تعجب بدو نگریست و جواب داد :«ببین : هنوز هم در سر و رویش اثر دوده‌های جهنم پیداست»؛ و دانته می‌نویسد «وقتی که این حرف را شنیدم، دانستم که بدانچه می‌خواسته‌ام رسیده‌ام ، یعنی توانسته‌ام با بکار بردن زبان مردم بجای زبان لاتین، آنچه را که برای عامه قابل درک نبود در دسترس همه قرار دهم»

از بعد از انتشار «کمدی الهی» این اثر مقیاس و محک سخن پردازی زبان ایتالیائی است، همچنان‌که زبان سعدی و حافظ ما «حد سخنرانی» فارسی بشمار می‌رود؛ زیرا هنوز هم کسی نتوانسته است در ایتالیا پا از حد دانته فراتر گذارد، همچنان‌که کسی نتوانسته است بهتر از سعدی ما سخن بگوید . شباهت زیادی نیز از این حیث میان سعدی و دانته است که گفته هر دو جنبه «سهل و ممتنع» دارد و این اختصاص که کار ترجمه از اینان را بسیار دشوار می‌کند اصل سخن آن دو را بصورت شاهکار‌هائی بی‌نظیر در می‌آورد.

شعر دانته شعری است بسیار موجز و منسجم، بطوری که هیچ کلمه از آنرا نه می‌توان پس و پیش و نه حذف کرد، و این فشردگی عجیب باعث شده که غالباً مفهوم اشعار «کمدی الهی» بدون شرح و توضیح قابل درک نباشد.

در سراسر این کتاب غالباً شاعر مطلبی مشروح را در یک یا دو جمله خلاصه کرده و این ایجاز در عین آنکه قدرت و تسلط عجیب او را در زبان و نظم می‌رساند، اثر وی را بصورت یکی از پیچیده‌ترین آثار ادبی جهان در آورده است.

بسیاری از اشعار «کمدی الهی » امروز در ایتالیا و اروپا ضرب المثل شده‌اند، و درست به همان صورت که ما به هر مناسبت از حافظ و سعدی نقل قول می‌کنیم در ایتالیا از کمدی الهی شاهد می‌آورند. بعضی از این اشعار از ایتالیا فراتر رفته و صورت بین‌المللی پیدا کرده‌اند و از آن جمله می‌توان شعر بسیار معروفی را که بر سر در «دوزخ» نوشته شده است نقل کرد که :«ای آنکه داخل می‌شود، دست از هر امیدی بشوی»

در درجه دوم کمدی الهی یک داستان استادانه بسیار عالی است که از قدرت داستان پروری دانته حکایت می‌کند. طرز گفتار و شیوه نقل حوادث و وقایع و دقتی که در وصف جزئیات و ریزه کاری‌های «سفر» به دوزخ و برزخ و بهشت بکار رفته، بدین داستان طولانی صورتی خاص می‌دهد و آنرا بشکل سفرنامه واقعی یک مسافر در می‌آورد، بطوریکه از همان اول خواننده فراموش می‌کند که آنچه می‌خواند زاده خیال‌پردازی یک شاعر است؛ و بالعکس چنین می‌پندارد که واقعاً یک نفر مسافر، همچنانکه از شهری به شهری و از کشوری به کشوری سفر می‌کند، دراینجا به سفر دنیای دیگر رفته و این حوادث را عیناً بچشم دیده و جزئیات آنرا یادداشت کرده است تا برای دیگران نقل کند. حتی از روی مندرجات این مجموعه، به آسانی می‌توان «نقشه جغرافیائی» دوزخ و طبقات مختلف آن و طول و عرض قسمتها و همواری و ناهمواری جاده‌ها و وضع رودها و برج و باروها و صخره‌ها و غیره را تعیین کرد؛ این قدرت عجیب دانته را در جلب توجه خواننده «و جذب او» از راه بکار بردن کلمات و تشبیهات و استعارات و جملات خاصی که تاثیر آنها بدقت و با تسلط کامل در روانشناسی حساب شده است بالاتفاق یکی از نوادر عالم ادب شمرده‌اند. یک نویسنده و دانته‌شناس معروف معاصر آمریکائی «مک – الیستر» درین‌باره می‌نویسد:«ترکیب صداها، و آثار ترس، ترحم، وحشت، نفرت، اشتیاق، نگاه، گفتار، در سراسر این اثر بخصوص در «دوزخ» طوری است که هر کس بی‌اختیار خودش را در وسط آن صحنه‌ای احساس می‌کند که دانته برای او تجسم می‌دهد، چنانکه می‌توان وی را استاد واقعی «هنر سه بعدی دنیای امروزی دانست»

در درجه سوم، و مهم‌تر از این هر دو ، «کمدی الهی» یک اثر عالی فکری و فلسفی است. این مجموعه درحقیقت عصاره ایست از علوم و اطلاعات و نظریات و عقاید فلسفی چند هزار ساله بشری که در آن با ترکیب خاصی درآمیخته‌اند. در این کتاب چنان‌که گفته‌اند «مجموعه کمالات و ممیزات انسانی بعلاوه طبیعت و گذشته و حال محصول خاصی پدید آورده که برای همه مردم جهان و همه ادوار و قرون قابل درک و استفاده باشد»

بدیهی است در این ترکیب باید دو نکته را از هم کاملاً مجزا کرد، یعنی مفهوم کلی آنرا از صورت خاص مسیحی و کاتولیکی آن جدا نهاد. از نظر اخیر «کمدی الهی» یک اثر مسیحی است، و حتی در آن، تعصب‌ها و غرض ورزیهائی دیده می‌شود که خواننده امروزی را مخصوصاً اگر غیر مسیحی باشد ناراحت می‌کند. ولی از این صورت ظاهری گذشته این مجموعه صورتی بسیار عمیق‌تر دارد که جنبه فلسفی و تمثیلی آن است و این آن صورتی است که به عکس جنبه اول برای «تمام ادوار و تمام سرزمینها» یعنی برای «بشر» ساخته شده است خود دانته در یکجای «کمدی» می‌گوید: شما که دیده بصیرت دارید از ورای الفاظ به راز پنهان این اشعار مرموز پی‌برید»

از این نظر سرتاسر کمدی الهی پر است از تمثیل‌ها و اشارات و استعاراتی که با آنکه شش‌صد سال است محققین و متتبعین درباره آنها تحقیق و امعان نظر کرده‌اند باز برای بسیاری از آنها کاملا روشن نشده است. تقریباً هر یک از حوادث وگفتگو‌ها و اشارت این اثر به نکته‌ای پنهانی اشاره می‌کند که شاعر همه جا از توضیح صریح آن خودداری کرده ولی خوب پیداست که مفهوم ظاهری آنها منظور اصلی او نیست. حتی اشاره اینکه «به راست چرخید» یا «به چپ چرخید» همه جا مفهوم تمثیلی خاصی دارد؛ و فقط وقتی که از این نظر بدین مجموعه نگریسته شود روشن می‌شود که راز عظمت و اشتهار عجیب «کمدی الهی» چیست و چرا متفکرین و ادبای اروپا مقام این اثر را تا بدین درجه بالا شمرده‌اند.