شوخی

شوخی

Humour (humor)

o       شوُخی یا مِزاح به تمایل اشخاص به ارائه تجربیات شخصی که موجب خنده و تفریح می‌گردد، می‌گویند. مردم در اکثر سنین مایل به انجام شوخی هستند و اکثریت آنها پس از شنیدن شوخی لبخند زده و خوشحال می‌شوند.

o       نوع شوخی و مزاح بسته به موقعیت جغرافیایی، فرهنگ، آموزش و پرورش و تیزهوشی متفاوت است. برای مثال کودکان با مسائل کم اهمیت‌تر مثل دیدن خیمه‌شب بازی و یا دیدن کارتون خوشحال می‌شوند. اما در سنین بالاتر اینها دیگر برایشان خنده‌دار نمی‌باشد.

o       به توانایی درک یا بیان جنبه‌های طنزآمیز موقعیت‌ها، شوخ‌طبعی می‌گویند.

o       شوخی حالتی مثبت در ذهن است و موقعی ایجاد می‌شود که فردی موضوعی ناهمخوان، غیرمنتظره و یا سرگرم کننده را بگوید و یا انجام دهد یا اینکه برای برخی افراد به دلایل دیگری اتفاق می‌افتد و مردم می‌خندند. خنده دار بودن مسائل نوع خاصی از شادی است، لذا خنده در شادی حائز اهمیت است.

o       شوخی ویژگی رایج در زندگی است و غالباً پاسخی خودجوش به موقعیت‌ها در حضور دیگران است. شوخی ناشی از یک خلق مطلوب و مثبت است و می‌تواند تاثیر عمیقی بر شادی مردم داشته باشد.

o       اغلب روانشناسانی که شوخی را مطالعه کرده‌اند، نتیجه گرفته‌اند که ویژگی اصلی رویدادهایی که افراد را خوشحال می‌کند،  ناهمخوانی آنهاست و برای افرادی که تمایل به شوخ‌طبعی دارند ضرورت دارد.

o       استفاده از شوخی با خوداِبرازی و خودنگری قابل پیش‌بینی هستند و هر دوی آنها به عنوان شاخص‌های مهارتی اجتماعی مطرح می‌باشند. افراد احساسی لطیفه‌ها را خنده‌دارتر درک می‌کنند و بیشتر می‌خندند.

o       افراد متعصب لطیفه‌های جنسی را دوست دارند.

o       افراد آزاد اندیش لطیفه‌های بی‌معنی را ترجیح می‌دهند.

o       بسیاری از افراد خشک و متعصب از ناهمخوانی لذت می‌برند و از این طریق تنش‌های خود را تخلیه می‌کنند.

o       در بعضی مواقع نیز شوخی وسیله‌ای است برای بیان غیر مستیم دلخوری‌ها و ناراحتی‌ها از شخص یا گروهی بخصوص که به صورت مستقیم نمی‌توان عنوان کرد.

شوخی و مقابله با استرس

o       شوخی در مقابله با استرس نقش مراقبتی ایفا می‌کند و موجب کاهش تهدید و آسیب استرس می‌شود.

افراد دارای حس عمیق شوخ طبعی، بعد از رویدادهای منفی زندگی بطور قابل ملاحظه‌ای خلق بهتری نشان می‌دهند.

شوخی موجب می‌شود که فرد جنبه مثبت رویدادها را در نظر بگیرد،  باعث می‌شود فرد توانایی پیدا کند تا رویدادها را از جهتی شوخی و خنده‌دار ببیند، و لذا از میزان استرسش کاسته می‌شود.

رابطه شوخی و مغز

o       شوخی به عملکرد بخشهای خاصی از مغز بستگی دارد.

محققین در سال ۱۹۹۹، ۲۱بیمار مصدوم مغزی و تعدادی افراد سالم را مورد مطالعه قرار دادند.

بیماران اگر ضایعه‌ای در بخشی از ناحیه قدامی لوب راست پیشانی داشتند، شوخی را درک نمی‌کردند.

این ناحیه بخشی از مغز است که اطلاعات دریافتی را یکپارچه کرده و تفسیر می‌کند و خودآگاهی در آن قرار دارد.

 

o       داروهای خاصی نیز بر شوخی تاثیر می‌گذارند. محققین نشان داده اند که الانزاپین Olanzapine  ، از مشتقات تینوبنزودیازپین Thienobenzodiazepine (بنزودیازپین‌ها)،  که داروی ضد روانپریشی Atypical Antipsychotic،  ضد دوقطبی Bipolar Disorder  و شیزوفرنی Schizophrenia است، از طریق اثرات آنتاگونیستی آن بر روی گیرنده های دوپامین و سروتونین Dopamine Antagonist ، از خندیدن افراطی در بیماران اسکیزوفرنی جلوگیری می‌کند.

o       خنده نیز مانند سایر ابرازهای چهره‌ای، بخشی به لوبهای پیشانی و بخشی دیگر به نواحی مرکزی بستگی دارد.

 

شوخی در کودکان

o       در مطالعه‌ای در سال ۱۹۷۹ گزارش می‌شود که کودکان شوخ ارتباط نزدیکی تا سن ۳ سالگی با مادران خود داشتند و موقعی که بعد از سن سه سالگی ارتباط عاطفی مادران کاهش می‌یابد، این تفکر شکل می‌گیرد که شوخی می‌تواند در مقابله با مشکلات و موقعیت‌های استرس‌زا نقش حمایتی داشته باشد.

در سن ۶ سالگی تفاوت جنسی مشهود است، پسرها لطیفه‌های بیشتری را تعریف می‌کنند و تمسخر در آنها به نسبت دخترها بیشتر است.

o       کودکان خیلی زود تبسم می‌کنند. در هفته‌های اول تولد ، تبسم اولیه ابتدا به سمت مادر و صدا است. کودکان در ۴ ماهگی می‌خندند که در پاسخ به غلغلک (قلقلک) یا سایر تحریکات لمسی، بازی‌های دالی و در اواخر اولین سال  در پاسخ به رویدادهای عجیب از قبیل شیر خوردن مادر از شیشه شیر کودک می‌باشد. به نظر می‌رسد که ناهمخوانی باعث برانگیختن خنده در مراحل اولیه تولد می‌شود. این کار در شرایطی امکان‌پذیر است که موقعیت مطلوبی وجود داشته باشد.

o       از حدود ۱۸ ماهگی به بعد، کودکان به بازی‌های تخیلی می‌پردازند. آنها مبالغه گویی‌ها، لاف‌زدن‌ها و ناهمخوانی‌ها را شروع می‌کنند. بازیهای خیالی اغلب اجتماعی بوده و منبعی از شادمانی است. هر چه کودکان بزرگتر می‌شوند، لطیفه‌های خنده‌دار بحث‌برانگیزی را پیدا کرده و بعد از ۶ الی ۷ سالگی می‌توانند معانی را به صورت چندگانه درک کنند،  به خاطر اینکه به مرحله تفکر عملیات عینی پیاژه می‌رسند. از سنین اولیه کودکی یک عنصر اجتماعی قوی در شوخی کودکان وجود دارد.

o       در سن سه سالگی میل قوی به گفتن لطیفه وجود دارد. کودک در شوخی دیگران شرکت می‌کند تا آنها را بخنداند، به خاطر اینکه خندیدن لذت بخش است و عضویت در گروه را شکل می‌دهد.

کودک ۷ ساله در حضور دیگران بیشتر می‌خندد و مخصوصاً در جمع همسالانش خنده‌اش بیشتر می‌شود. کودک ۸ تا ۱۰ ساله درباره معماها مشغله ذهنی پیدا می‌کند و از لطیفه‌ها براساس معانی دوگانه آنها لذت می‌برد.

شوخی در حیوانات

o       یک منشاء غریزی درباره شوخی وجود دارد که نقش عوامل زیستی را تائید می‌کند. تعدادی از حیوانات بطور غریزی اهل شوخی هستند . از جمله میمونها. در این گروه از موجودات که تماس بیشتری با انسانها دارند، علائم تکلمی که برخی مواقع شباهت زیادی با شوخی دارد را می‌توان در آنها مشاهده کرد.

شوخی یا نیش ؟

o       شوُخی ارتباط برقرار کردن بدون غرض ورزی است، ولی نیش و تیکه انداختن غرض ورزی را نشان می دهد

o       چنان‎چه یک شوخی از مشخصات زیر برخوردار باشد، شوخی واقعی نبوده و استفاده کننده قصد نیش و انتقاد و حمله را در سر نداشته است:

i          آیا از شوُخی برای جهت دهی دوباره به گفت‎وگو استفاده می‎شود؟ آیا هدف شخص این بوده است که از پیگیری موضوع خاصی خلاصی یابد؟

ii        آیا شوُخی مرتبط با یک مطلب جدی است؟ آیا از شوخی برای پرهیز از رویارویی استفاده می‎شود؟

iii      آیا شوُخی شخص همراه با نشانه‎های عطوفت آمیز و رقت قلب است و فرد بدین واسطه همراهی و همدلی و درک خود را نشان می‎دهد؟

iv     آیا شوُخی سرپوشی برای حالاتی چون ترس، سرخوردگی، حسادت و احساس خشم است؟

v        آیا شوُخی می‎‎تواند معنا و مفهوم تازه‎ای به جریان بحث و گفت‎وگو ببخشد؟

 

o       اشخاصی که از موقعیت زندگی خود راضی هستند و نسبت به موقعیت مادی و اجتماعی خود رضایت خاطر دارند، از شوخی به عنوان چاشنی و مزه‎ گفت‎و گو استفاده می‎کنند.

o       چنین اشخاصی معمولاً از شوخی اغراض خاصی را دنبال نمی‎کنند. در هر صورت، با ارزیابی کردن دقیق اشکال شوخی می‎توانید از اهداف و اغراض ناپیدای اشخاص استفاده کننده از این زبان و وسیله آگاه شده و بدین واسطه بهتر به شخصیت فرد برسید.

تکامل شوخی و خنده

o       با توجه به اینکه حتی کودکان کوچکتر نیز از شوُخی لذت می‌برند و مرکز شوخی در بخش معینی از مغز قرار دارد،  این احتمال را مطرح می‌سازد که شوُخی مبنای فطری دارد. بنابراین با توجه به نقش عوامل زیستی در شوُخی، به نظر می‌رسد که بایستی از برخی مزایای تکاملی برخوردار باشد.

o       شوُخی و خنده از بازی‌های اجتماع مشتق شده است و افرادی که در آن مشارکت می‌کنند از شوُخی لذت می‌برند.

o       اساسا شوُخی یک پدیده اجتماعی است که به خاطر هیجان های مثبت به پیوستگی اجتماعی منجر می‌شود و باعث تخلیه هیجانات منفی می‌شود . البته این کار ناشی از کنش عملی شوُخی است. شوُخی کردن با استفاده از روشهای مختلف منبع مهم شادی است. شوخی تا اندازه‌ای غریزی است. شکل قدیمی آن در نخستین‌های غیرانسان وجود دارد و کودکان کم سن از شوخی و شروع کردن آن لذت می‌برند.

کلید اصلی اغلب شوُخی‌ها شامل رویدادها یا داستانها است و بخش غیر منتظره آن از ارزش کمتری برخوردار است. گستاخی و بی‌پروایی در بخش غیر منتظره بیشتر از بخش رویدادها است.

o       خنده بیان عاطفه مثبت است، اما شوُخی تاثیر علی روی خلق و شادی دارد. شوخی یکی از شایع‌ترین و موثرترین روشهای القا خلق است و ضمن تاثیر مثبت و شادی‌بخش رویدادهای استرس‌زا را کم خطر می‌سازد. همچنین کمک می‌کند تا با استرس‌های اجتماعی که از تعارضات درون جامعه ناشی می‌شود، نگاه متفاوتی داشته و موجب تخلیه تنش‌ها شود.

o       برخی مطالعات رابطه روشنی بین شوُخی و شادی به دست آورده‌اند، افراد شاد بیشتر می‌خندند و احساس بهتری از شوُخی دارند.

برون‌گراها و سایر افرادی که مهارتهای اجتماعی مطلوبی دارند، زیاد می‌خندند و مسائل را خنده‌دار درک می‌کنند، همبستگی قوی بین برون‌گراها و شادی وجود دارد .

این مساله مسلم است که برون‌گراها بیشتر می‌خندند ارتباطات نزدیک نیز بطور وسیعی با شوُخی تقویت می‌شود.

بیشتر در:

گفتاری درباره شوُخی

روانشناسی شوُخی

انواع و اقسام شوُخی‌ها

فرهنگ لغات اقسام شوخی

i          آماج شوُخی     Butt

ii        شوُخی خودمانی    Crack

iii      شوُخی عامیانه    Monkeyshines

iv     شوُخی آمیز    Waggish

v        شوُخی بدنی    Caper

vi     شوُخی خرکی    Antic, Horseplay, Prank

vii   شوُخی دوستانه    Banter

viii شوُخی عملی    Hoax, Practical Joke, Prank

ix     شوُخی عوامانه    Farce

x        شوُخی کردن    Jape, Jest, Joke, Sport

xi     شوُخی لفظی    Badinage

xii   شوُخی مستهجن    Blue Joke

xiii شوُخی وار    Sportively

xiv شوُخی یدی    Practical Joke

xv    اهل شوُخی    Playful

xvi   با شوُخی    Banteringly, Jokingly, Tongue-In-Cheek

xvii           به شوُخی    Jocosely, Sportingly, Sportively

xviii         بی شوُخی    No-Nonsense, Serious

xix       شوُخی بیجا     Facetious

xx       از روی شوُخی    Playful

xxi     از سر شوُخی    Playfully

xxii           شوُخی انجام دادنی    Practical Joke

xxiii         شوُخی کردن با    Kidding

xxiv         شوُخی کردن با (عامیانه)     Josh

xxv           شوُخی و سبکسری    Coquetry

xxvi         شوُخی و متلک گویی    Raillery

xxvii       شوُخی و مسخرگی    Chaff

xxviii    شوُخی و مسخره کردن    Fooling

xxix         اهل شوُخی عملی    Prankster

xxx           اهل شوُخی و تمسخر    Kidder

xxxi         بدجنس (به شوُخی)    Rascal

xxxii       اهل شوُخی و سرسری گیری    Light-Minded

xxxiii    شوُخی و سر به سر گذاری    Tease

xxxiv    یارو (از روی شوُخی یا محبت)    Bugger

xxxv      شیطون (به شوُخی – خطاب به بچه یا دوست)    Rascal

xxxvi    برهنه کردن کون خود و چرخاندن آن به طرف کسی برای شوُخی    Moon

xxxvii  شوُخی، لطیفه، بذله، شوخی کردن    Prank